Je, kazi Qatar ni salama kwa Watanzania?

UTANGULIZI

Suala la kutafuta ajira nje ya nchi, na hususan katika nchi za Ghuba kama Qatar, limekuwa likivuta hisia za Watanzania wengi katika miaka ya hivi karibuni. Qatar, ikiwa ni moja ya nchi tajiri zaidi duniani kutokana na rasilimali zake za gesi na mafuta, imekuwa kitovu cha maendeleo ya haraka ya miundombinu na uchumi. Hii imetengeneza maelfu ya nafasi za kazi kwa raia wa kigeni, wakiwemo Watanzania. Hata hivyo, swali kuu ambalo limekuwa likiulizwa na wengi ni: Je, kazi Qatar ni salama kwa Watanzania? Jibu la swali hili linahitaji ufafanuzi wa kina unaozingatia sheria mpya za kazi, aina ya kazi, na njia zinazotumika kupata ajira hizo.

Ndani ya makala hii, tutachunguza kwa undani mazingira ya kazi nchini Qatar kwa jicho la Mtanzania. Hatutaishia tu kusema kama ni salama au la, bali tutakupa mwongozo kamili wa jinsi ya kupata Ajira Qatar kwa watanzania kwa njia halali na salama. Utajifunza kuhusu viwango vya mishahara, aina za kazi zinazopatikana, mchakato wa visa kupitia Kituo cha Visa cha Qatar (Qatar Visa Center - QVC) kilichopo Dar es Salaam, na jinsi ya kuepuka matapeli. Lengo letu ni kuhakikisha unakuwa na taarifa sahihi kabla ya kufanya maamuzi ya kusafiri, ili ndoto yako ya kujiinua kiuchumi isigeuke kuwa jinamizi.

MAHITAJI MUHIMU

Kabla ya kuanza mchakato wa kuomba Kazi Qatar kwa watanzania, ni lazima ujihakikishie kuwa una nyaraka na sifa stahiki. Serikali ya Qatar na ile ya Tanzania zimeweka masharti maalum ili kulinda haki na usalama wa wafanyakazi. Yafuatayo ni mahitaji ya msingi unayopaswa kuwa nayo:

• Pasipoti ya Kisasa (E-Passport): Unahitaji kuwa na pasipoti ya Tanzania ambayo ni halali kwa angalau miezi sita kuanzia tarehe unayotarajia kusafiri. Hakikisha pasipoti yako ina kurasa tupu za kutosha kwa ajili ya kugongewa visa na mihuri ya uhamiaji. Pasipoti ndiyo utambulisho wako mkuu ukiwa ughaibuni, hivyo iweke mahali salama na hakikisha taarifa zake zinalingana na vyeti vyako vingine.

• Wasifu (CV) na Barua ya Maombi: CV yako inapaswa kuandikwa kwa lugha ya Kiingereza na kufuata viwango vya kimataifa. Bainisha uzoefu wako wa kazi, elimu, na ujuzi maalum. Waajiri wa Qatar wanapendelea CV iliyonyooka na inayoonyesha uhalisia. Ikiwa unaomba kazi za kitaalamu, barua ya maombi (Cover Letter) yenye nguvu ni muhimu sana.

• Cheti cha Afya (Medical Checkup): Hili ni hitaji la lazima na nyeti sana. Qatar ina masharti magumu ya kiafya. Lazima upime afya kupitia vituo vilivyoidhinishwa (GAMCA) au kupitia utaratibu wa Qatar Visa Center (QVC). Vipimo hivi huangalia magonjwa ya kuambukiza kama Kifua Kikuu (TB), Homa ya Ini (Hepatitis), na UKIMWI. Kufeli vipimo hivi ni kikwazo cha moja kwa moja cha kupata visa.

• Kiwango cha Elimu na Vyeti: Kulingana na aina ya kazi unayoomba, utahitaji kuwasilisha vyeti vyako vya elimu. Kwa kazi za kitaalamu, vyeti hivi vinaweza kuhitaji kuthibitishwa na Wizara ya Mambo ya Nje ya Tanzania na Ubalozi wa Qatar. Kwa kazi za nguvu (unskilled labor), walau cheti cha kidato cha nne au uzoefu wa kazi husika unahitajika.

• Ujuzi wa Lugha: Lugha kuu ya kazi nchini Qatar ni Kiingereza, ingawa Kiarabu ndiyo lugha ya taifa. Kuwa na uwezo mzuri wa kuongea na kuelewa Kiingereza ni muhimu sana kwa usalama wako na utendaji wa kazi. Kujua maneno machache ya Kiarabu kunaweza kuwa nyongeza nzuri lakini sio lazima kwa kazi nyingi za awali.

• Cheti cha Tabia Njema (Police Clearance Certificate): Waajiri wengi nchini Qatar wanataka kuhakikisha kuwa huna rekodi ya uhalifu nchini mwako. Cheti hiki hutolewa na Jeshi la Polisi Tanzania na ni lazima kiwe kimeidhinishwa kisheria. Hii inajenga imani kwa mwajiri kuwa wewe ni mtu mwadilifu.

UCHAMBUZI WA KINA

Katika sehemu hii, tutachambua kwa kina mambo yote yanayohusu soko la ajira Qatar ili uelewe nini unatarajia.

Aina za kazi zinazopatikana Qatar kwa Watanzania

Soko la Ajira Qatar kwa watanzania limegawanyika katika makundi makuu mawili: Kazi za Kitaalamu (White collar) na Kazi za Nguvu au Huduma (Blue collar). Watanzania wengi wameajiriwa katika sekta ya ulinzi (Security Guards), udereva (Drivers - heavy and light), na sekta ya ukarimu (Hospitality) kama wahudumu wa hoteli, wapishi, na wasafishaji. Pia kuna nafasi nyingi katika sekta ya ujenzi, ingawa hizi mara nyingi huchukuliwa na raia kutoka Asia Kusini. Kwa upande wa wataalamu, kuna fursa kwa wahandisi, walimu, na madaktari, ingawa ushindani ni mkubwa na unahitaji uzoefu wa hali ya juu. Kazi za ndani (Domestic workers) zipo, lakini zinahitaji umakini mkubwa zaidi katika kuchagua mwajiri na wakala.

Njia za kuomba kazi Qatar ukiwa Tanzania

Kuna njia kuu tatu za kuomba kazi hizi. Njia ya kwanza na iliyozoeleka zaidi ni kupitia Mawakala wa Ajira (Recruitment Agencies). Hapa ni lazima uwe makini sana. Hakikisha unatumia wakala aliyesajiliwa na Serikali ya Tanzania kupitia Wakala wa Huduma za Ajira Tanzania (TAESA). Mawakala hawa wana leseni na wanasimamiwa na serikali, hivyo kupunguza hatari ya kutapeliwa. Njia ya pili ni kuomba mtandaoni (Online Application) kupitia tovuti za ajira kama LinkedIn, Bayt.com, au Qatar Living. Njia ya tatu ni kupendekezwa na mtu ambaye tayari yupo Qatar (Referral), ambapo anaweza kuwasilisha CV yako kwa mwajiri wake.

Mchakato wa visa ya kazi Qatar (Hatua kwa Hatua)

Mchakato wa visa kwa Qatar umedhibitiwa na kurahisishwa kupitia kuanzishwa kwa Qatar Visa Center (QVC) jijini Dar es Salaam. Hii imeondoa usumbufu mwingi wa zamani. Hatua zake ni kama ifuatavyo: Kwanza, mwajiri wako Qatar atakuombea visa. Pili, utapokea namba ya kumbukumbu ya visa (Visa Reference Number). Tatu, utatakiwa kuweka miadi (appointment) katika kituo cha QVC Dar es Salaam. Siku ya miadi, utaenda na pasipoti yako, utapimwa afya (Medical Checkup), na utachukuliwa alama za vidole (Biometrics) hapo hapo kituoni. Hii inahakikisha kuwa unamaliza taratibu zote muhimu ukiwa bado Tanzania kabla ya kusafiri. Ukipita vipimo na visa kutoka, utajulishwa na mwajiri wako au wakala wako.

Viwango vya mishahara kwa kazi mbalimbali Qatar

Mshahara ni sehemu muhimu ya kivutio. Serikali ya Qatar imeweka kima cha chini cha mshahara (Minimum Wage) ambacho ni takriban Rial za Qatar 1,000 (QAR) kwa mwezi. Pamoja na mshahara huu, mwajiri anatakiwa kutoa posho ya chakula (kama hakitoi) ya QAR 300 na posho ya malazi (kama hayatoi) ya QAR 500. Hivyo, kima cha chini kabisa hakiwezi kupungua jumla ya QAR 1,800 kama hupati huduma hizo, au QAR 1,000 kama unapewa kila kitu. Kwa Watanzania wengi wanaofanya kazi za ulinzi au udereva, mishahara huanzia QAR 1,200 hadi 2,500 kulingana na kampuni na saa za ziada (Overtime). Wataalamu wanaweza kulipwa kuanzia QAR 5,000 na kuendelea. Ni muhimu kukumbuka kuwa Qatar haina kodi ya mapato (Tax-free salary), hivyo kiasi unachokubaliana ndicho unachopata.

Hatua za kufuata baada ya kupata kazi (Mkataba na Tiketi)

Ukishapata kazi na visa, hatua inayofuata ni kusaini mkataba. Soma mkataba kwa makini. Hakikisha unataja mshahara ule ule mliokubaliana, saa za kazi, siku za mapumziko, na taratibu za kuvunja mkataba. Sheria za Qatar zinamtaka mwajiri kugharamia tiketi yako ya ndege kuja Qatar na tiketi ya kurudi nyumbani baada ya mkataba kuisha (kawaida miaka 2). Usikubali kulipia tiketi ya ndege kama mwajiri ameahidi kuitoa; mara nyingi mawakala matapeli hutumia mwanya huu kuwaibia watu.

FAIDA NA CHANGAMOTO

Kufanya kazi ugenini kuna pande mbili za shilingi. Ni vyema kuzijua zote ili kujiandaa kisaikolojia.

Faida za kufanya kazi Qatar

• Mshahara bila Kodi: Hii ni faida kubwa sana. Pesa yote unayolipwa inaingia mfukoni mwako, tofauti na nchi nyingi za Ulaya au Amerika ambako kodi ni kubwa.

• Mazingira Salama: Qatar ni moja ya nchi zenye kiwango cha chini sana cha uhalifu duniani. Unaweza kutembea usiku wa manane bila hofu ya kukabwa au kuibiwa, jambo ambalo linajibu swali la usalama kwa kiasi kikubwa.

• Miundombinu ya Kisasa: Utapata fursa ya kuishi na kufanya kazi katika mazingira yenye miundombinu bora, usafiri wa umma wa kisasa (Metro), na huduma za kijamii za hali ya juu.

• Uzoefu wa Kimataifa: Kufanya kazi na watu wa mataifa mbalimbali kunakupa uzoefu mkubwa na kukufungulia milango zaidi ya ajira duniani.

Changamoto za kuzingatia

• Hali ya Hewa: Qatar ina joto kali sana wakati wa kiangazi (kuanzia Mei hadi Septemba), ambapo joto linaweza kufika nyuzi joto 50. Hii inaweza kuwa changamoto kubwa kwa wanaofanya kazi za nje kama ujenzi au ulinzi, ingawa serikali imeweka sheria za kupiga marufuku kazi za nje nyakati za jua kali.

• Sheria Kali na Utamaduni: Mfumo wa sheria wa Qatar unazingatia Sharia za Kiislamu. Vitu kama pombe, mavazi, na mahusiano ya kimapenzi nje ya ndoa vina dhibitiwa sana. Kutozingatia haya kunaweza kukupelekea jela au kurudishwa nyumbani.

• Upweke na Kutengana na Familia: Mikataba mingi ni ya miaka miwili, na huenda usiweze kuona familia yako kwa muda huo wote. Hii inaweza kuathiri afya ya akili kama hukujiandaa.

• Changamoto za Kimkataba: Ingawa sheria ya "Kafala" imefanyiwa marekebisho makubwa kuruhusu wafanyakazi kubadili kazi, bado kuna waajiri wakaidi wanaoweza kuchelewesha mishahara au kuzuia uhuru wa mfanyakazi. Mfumo wa Wage Protection System (WPS) umesaidia kupunguza tatizo la mishahara, lakini bado linatokea.

MBINU ZA MAFANIKIO NA VIDOKEZO

• Tumia Mawakala Waliosajiliwa na TAESA: Hii ndiyo siri ya usalama wako. Epuka "madalali" wa mtaani wasio na ofisi au leseni. TAESA wanaorodhesha mawakala halali; watafute na uhakiki kabla ya kutoa pesa yoyote.

• Jifunze Sheria za Nchi: Kabla ya kupanda ndege, soma kuhusu sheria za Qatar. Jua haki zako kama mfanyakazi na wajibu wako. Hii itakusaidia kuepuka matatizo na polisi au mwajiri.

• Weka Akiba: Lengo la kwenda Qatar ni kutafuta pesa. Usitumie mshahara wote kwenye manunuzi ya anasa. Weka malengo ya kutuma pesa nyumbani Tanzania na kuwekeza.

• Heshimu Utamaduni: Waheshimu wenyeji na tamaduni zao. Uvaaji wa staha na lugha ya heshima vitakufanya upendwe na kuishi kwa amani.

• Jiunge na Jumuiya ya Watanzania: Kuna umoja wa Watanzania wanaoishi Qatar. Kujiunga nao kutakupa msaada wa kijamii na taarifa muhimu pindi unapopata shida.

MASWALI YANAYOULIZWA MARA KWA MARA (FAQ)

Swali la 1: Je, inagharimu kiasi gani kupata kazi Qatar?

Kisheria, hutakiwi kumlipa mwajiri ili akuajiri. Hata hivyo, mawakala wa Tanzania wanaweza kukutoza ada ya huduma (agency fee) kwa ajili ya usaili na ufuatiliaji. Gharama hizi zinatofautiana, lakini zinapaswa kuwa na risiti na maelezo ya wazi. Gharama za visa na tiketi ya ndege ni jukumu la mwajiri. Kuwa makini na wanaodai mamilioni bila utaratibu maalum.

Swali la 2: Je, naweza kwenda Qatar kutafuta kazi kwa visa ya utalii?

Hii haishauriwi na ni hatari. Kufanya kazi na visa ya utalii (Visit Visa) ni kinyume cha sheria. Ukikamatwa, utapigwa faini, kufungwa, na kurudishwa nchini na kufungiwa kuingia tena. Njia sahihi ni kupata Visa ya Kazi (Work Visa) kabla ya kuondoka Tanzania.

Swali la 3: Je, usalama wa wanawake wanaokwenda kufanya kazi za ndani ukoje?

Kazi za ndani zina changamoto zake za kipekee kwani hufanyika faragha. Serikali ya Qatar imeweka sheria za wafanyakazi wa ndani, lakini usimamizi wake unaweza kuwa mgumu. Ni muhimu sana kwa wanawake kupitia mawakala wanaoaminika na kuhakikisha wana mawasiliano ya ubalozi wa Tanzania au ndugu wakati wote.

Swali la 4: Je, naweza kubadili mwajiri nikifika Qatar?

Ndiyo, sheria mpya za kazi zimeondoa hitaji la "No Objection Certificate" (NOC) ili kubadili kazi. Hata hivyo, kuna taratibu za kufuata ikiwemo kutoa taarifa (notice period) na kuhakikisha unafuata mfumo wa kielektroniki wa wizara ya kazi ya Qatar.

Swali la 5: Visa ya kazi inachukua muda gani kutoka?

Baada ya kukamilisha vipimo vya afya na alama za vidole katika kituo cha QVC Dar es Salaam, visa inaweza kuchukua kati ya wiki 2 hadi 4 kutoka. Wakati mwingine inaweza kuwahi au kuchelewa kulingana na uhakiki wa serikali.

HITIMISHO

Kwa kuhitimisha, swali la Je, kazi Qatar ni salama kwa Watanzania? lina jibu la ndiyo, ikiwa tu utafuata taratibu halali na kuwa makini. Qatar inatoa fursa nzuri za Ajira Qatar kwa watanzania kujiinua kiuchumi, kujenga nyumba, na kusomesha. Ufunguo wa mafanikio upo mikononi mwako: tumia mawakala waliosajiliwa na TAESA, kamilisha taratibu za QVC kwa uaminifu, na zingatia sheria za nchi hiyo ufikapo. Usikubali kukatishwa tamaa na maneno ya watu, lakini pia usiende kichwa kichwa. Fanya utafiti wako, jiandae vyema, na nenda na lengo la kufanya kazi kwa bidii. Kazi njema na kila la heri katika safari yako ya kutafuta riziki Qatar.