Kazi Poland kwa wanaume: Viwandani na Ujenzi

UTANGULIZI

Katika miaka ya hivi karibuni, nchi ya Poland imeibuka kuwa moja ya vituo vikuu vya ajira kwa raia wa kigeni kutoka nje ya Umoja wa Ulaya (EU), ikiwemo Tanzania. Ongezeko la viwanda, miradi mikubwa ya ujenzi na uhaba wa nguvu kazi ya ndani kumesababisha serikali ya Poland kulegeza masharti na kufungua milango kwa wafanyakazi wa kigeni. Kwa Watanzania wengi, wazo la "Kazi Poland kwa watanzania" limekuwa likivutia kutokana na fursa ya kuingia katika soko la ajira la Ulaya ambalo linaheshimu haki za wafanyakazi na kutoa mishahara mizuri kulinganisha na nyumbani.

Hata hivyo, mchakato wa kutafuta "Ajira Poland kwa watanzania" umetawaliwa na changamoto nyingi, ikiwemo ukosefu wa taarifa sahihi na uwepo wa matapeli wanaotumia vibaya shauku ya vijana kutaka kusafiri. Makala hii imeandaliwa ili kuwa taa gizani. Utajifunza kwa kina kuhusu aina za kazi za nguvu (blue-collar jobs) zinazopatikana viwandani na kwenye ujenzi, utaratibu halali wa kisheria wa kupata kibali cha kazi (Work Permit), gharama halisi, na maisha halisi ya Poland yanavyokuwa kwa mhamiaji. Lengo letu ni kuhakikisha unaelewa hatua zote ili uweze kufanya maamuzi sahihi na salama.

MAHITAJI MUHIMU

Kabla ya kuanza kuwaza kuhusu kupanda ndege kwenda Warsaw au Krakow, ni lazima ujipange na nyaraka muhimu. Poland ni nchi mwanachama wa Schengen na Umoja wa Ulaya, hivyo viwango vyao vya uchujaji wa wageni viko juu. Hapa chini ni orodha ya mahitaji ya msingi ambayo kila mwombaji lazima awe nayo kabla ya kuanza mchakato:

Pasipoti Hai (Valid Passport): Hiki ndicho kitambulisho chako kikuu cha kimataifa. Pasipoti yako lazima iwe na uhalali wa angalau miezi sita (ingawa inashauriwa iwe na zaidi ya mwaka mmoja) kuanzia tarehe unayopanga kusafiri. Pia, lazima iwe na kurasa tupu za kutosha kwa ajili ya kugongewa visa. Hakikisha pasipoti yako haina uharibifu wowote.
Wasifu (CV) katika Mfumo wa Europass: Tofauti na nchi nyingine, nchi za Ulaya hupendelea CV iliyoandaliwa katika mfumo wa "Europass". Huu ni mfumo maalum unaoeleweka na waajiri wote wa Ulaya. CV yako inapaswa kueleza kwa uwazi ujuzi wako wa kazi za mikono (kama ni ujenzi, eleza unajua kupiga ripu, tofali, au nondo). Hakikisha unaweka uzoefu wako wa kazi kwa mpangilio mzuri.
Cheti cha Afya (Medical Fitness): Kazi za viwandani na ujenzi zinahitaji nguvu na afya njema. Utatakiwa kufanya vipimo kuthibitisha kuwa huna magonjwa ya kuambukiza na una uwezo wa kimwili wa kufanya kazi ngumu. Ingawa Poland haina masharti magumu sana ya kiafya kama nchi za Ghuba, bado utahitajika kuwa na afya njema ili kupewa bima ya afya kazini.
Kiwango cha Elimu na Uzoefu: Kwa kazi za "blue-collar" (vibarua na ufundi), shahada ya chuo kikuu sio lazima. Vyeti vya ufundi stadi (kama vile VETA kwa Tanzania) vina thamani kubwa sana. Uzoefu wa kazi, hata kama ni wa miaka miwili, unakuongezea nafasi ya kuaminika na mwajiri. Vyeti vyako vinapaswa kutafsiriwa kwenda Kiingereza au Kipolishi na watafsiri walioidhinishwa.
Lugha (English vs Polish): Ingawa lugha rasmi ni Kipolishi, katika viwanda vingi vinavyoajiri wageni, Kiingereza cha msingi kinatumika. Kujua Kiingereza kutakusaidia wakati wa usaili na pia katika maisha ya kila siku. Kujifunza maneno machache ya Kipolishi kutakuongezea alama kwa mwajiri.
Police Clearance (Cheti cha Tabia Njema): Hiki ni cheti kutoka Jeshi la Polisi nchini mwako kinachothibitisha kuwa huna rekodi ya uhalifu. Poland haitoi visa kwa watu wenye rekodi za jinai, hivyo ni muhimu kuhakikisha faili lako liko safi.

UCHAMBUZI WA KINA

Aina za kazi zinazopatikana Poland kwa Watanzania

Soko la ajira nchini Poland kwa wageni kutoka Afrika limejikita zaidi katika sekta ambazo wenyeji wamezipunguza au ambazo zinahitaji nguvu kazi kubwa. Kwa wanaume, fursa kuu ziko katika maeneo yafuatayo:

Sekta ya Ujenzi (Construction): Hii ni sekta inayoajiri sana. Kazi zinajumuisha uashi (bricklaying), upigaji plasta, ufungaji wa vyuma (steel fixing), na uselemala wa ujenzi. Mafundi waliobobea katika umeme na mabomba pia wanatafutwa sana, lakini hawa huhitaji vyeti maalum. Kazi za ujenzi hulipa vizuri lakini zinafanyika katika mazingira ya nje ambayo wakati wa baridi (Winter) yanaweza kuwa magumu sana.

Sekta ya Viwanda (Factory Work): Hapa kuna viwanda vya aina nyingi. Viwanda vya kusindika nyama (Meat processing plants) huajiri watu wa kukata na kupakia nyama; kazi hii inafanyika kwenye mazingira ya ubaridi. Viwanda vya magari (Automotive) vinahitaji watu wa kuunganisha vipuri (Assembly line workers). Pia kuna kazi za ghala (Warehouse operatives) ambapo utahusika na kupakia na kupakua mizigo, mara nyingi kwa kutumia forklift.

Sekta ya Usafirishaji na Ufundi Vyuma: Madereva wa malori makubwa (Truck drivers) wanahitajika sana Ulaya nzima, lakini hii inahitaji leseni ya kimataifa na sifa za ziada (Code 95). Kazi ya uchomeleaji (Welding - MIG/MAG/TIG) ni moja ya kazi zinazolipa vizuri zaidi ikiwa una ujuzi na vyeti vinavyotambulika.

Njia za kuomba kazi Poland ukiwa Tanzania

Kupata kazi Poland ukiwa Tanzania kunahitaji umakini mkubwa. Njia ya kwanza na ya kuaminika zaidi ni kupitia Mawakala wa Ajira waliosajiliwa (Recruitment Agencies). Hata hivyo, lazima uwe makini. Wakala halali atakuwa na ofisi inayoeleweka na atakuwa na uhusiano na wakala wa Poland. Unaweza pia kutafuta kazi moja kwa moja kupitia mitandao ya ajira ya Poland kama vile 'Pracuj.pl', 'OLX Poland', au LinkedIn, ingawa hii inaweza kuwa ngumu ikiwa hujui Kipolishi.

Epuka watu binafsi mitandaoni (Facebook/WhatsApp groups) wanaokuambia "nitumie pesa nikutafutie visa". Utaratibu wa Poland unamtaka mwajiri aombe kibali kwanza kabla wewe hujaomba visa. Hakuna njia ya mkato.

Mchakato wa visa ya kazi Poland (Hatua kwa Hatua)

Huu ndio mchakato ambao Watanzania wengi hukwama au kutapeliwa. Hatua zake ni kama ifuatavyo:

Hatua ya 1: Kupata Ofa ya Kazi na Mkataba: Baada ya kufanya usaili na kufaulu, mwajiri atakupa mkataba wa awali (Preliminary Contract) au barua ya ofa.

Hatua ya 2: Mwajiri Kuomba Kibali cha Kazi (Work Permit - Zezwolenie na pracę): Hii ni hatua muhimu zaidi. Mwajiri wako akiwa Poland ataenda kwa Mkuu wa Mkoa (Voivode) kuomba kibali cha kukuajiri wewe raia wa kigeni. Kibali hiki (Type A Work Permit) ndicho kitovu cha mchakato wote. Bila hili karatasi halisi (original) kutoka Poland, huwezi kuomba visa.

Hatua ya 3: Kujaza Fomu ya Visa (e-Konsulat): Ukishapata kibali cha kazi (ambacho mwajiri atakutumia kwa posta), utaingia kwenye mfumo wa "e-Konsulat" wa Poland ili kujaza fomu ya maombi ya Visa ya Kitaifa (National Visa D-Type). Hii ni visa ya kukaa zaidi ya siku 90 kwa ajili ya kazi.

Hatua ya 4: Miadi na Ubalozi (Appointment): Utatakiwa kuweka miadi ya kwenda Ubalozini (kwa Tanzania, Ubalozi wa Poland upo Dar es Salaam). Siku ya miadi, utaenda na nyaraka zako zote (Pasipoti, Kibali cha Kazi halisi, Bima ya Afya ya kusafiri, Uthibitisho wa malazi, na Tiketi ya ndege ya awali).

Hatua ya 5: Kusubiri Majibu: Mchakato wa visa unaweza kuchukua wiki 2 hadi 4. Ukifanikiwa, pasipoti yako itagongwa visa na utakuwa tayari kusafiri.

Viwango vya mishahara kwa kazi mbalimbali Poland

Mishahara nchini Poland hulipwa kwa sarafu ya Zloty (PLN). Kima cha chini cha mshahara kinapanda kila mwaka. Kwa sasa, kima cha chini ghafi (Gross) ni takriban 4,300 PLN. Hata hivyo, "Net salary" (kile unachoenda nacho nyumbani baada ya kodi) ni kidogo zaidi.

Kwa kazi za kawaida za viwandani, mshahara wa mkononi (Net) unaweza kucheza kati ya 3,500 PLN hadi 5,000 PLN (Takriban Tsh 2,300,000 hadi 3,300,000) kulingana na masaa ya ziada (overtime). Wafanyakazi wa ujenzi wenye ujuzi na wachomeleaji vyuma (Welders) wanaweza kulipwa zaidi, kuanzia 6,000 PLN na kuendelea. Ni muhimu kuelewa kuwa gharama za maisha lazima zitolewe kwenye mshahara huu kama mwajiri hakulipii kila kitu.

Hatua za kufuata baada ya kupata kazi (Mkataba na Tiketi)

Ukishapata visa, hatua inayofuata ni kukata tiketi ya ndege. Tofauti na nchi za Kiarabu, kwa kazi za Poland mara nyingi mfanyakazi hujigharamia tiketi ya ndege kwenda, ingawa kuna baadhi ya waajiri wanaweza kutoa mkopo au kulipia. Kabla ya kusafiri, hakikisha unawasiliana na mwajiri wako ili akupokee uwanja wa ndege. Pia, hakikisha una pesa ya kujikimu (Pocket money) ya kutosha kwa mwezi wa kwanza kabla hujapokea mshahara.

FAIDA NA CHANGAMOTO

Faida za kufanya kazi Poland

Kuingia Eneo la Schengen: Visa ya Poland inakuwezesha kutembelea nchi nyingine za Schengen (kama Ujerumani, Ufaransa) wakati wa likizo, ingawa kibali chako cha kazi ni cha Poland tu.
Mazingira Bora ya Kazi: Sheria za kazi za Ulaya zinalinda haki za wafanyakazi. Kuna muda maalum wa kazi, mapumziko, na malipo ya ziada kwa kazi za usiku au sikukuu.
Gharama Nafuu za Maisha: Kulinganisha na nchi nyingine za Ulaya kama Uingereza au Ujerumani, gharama za maisha Poland (chakula na pango) ni nafuu kiasi.
Uwezekano wa Ukazi wa Kudumu: Ukifanya kazi kwa muda mrefu na kujifunza lugha, unaweza kuomba kadi ya ukazi wa muda (TRC - Karta Pobytu) na baadaye ukazi wa kudumu.

Changamoto za kuzingatia

Hali ya Hewa (Baridi Kali): Majira ya baridi (Winter) Poland ni makali sana, na joto linaweza kushuka chini ya nyuzi sifuri. Kufanya kazi za ujenzi nje katika mazingira haya ni changamoto kubwa kwa mtu aliyezoea joto la Tanzania.
Lugha ya Kipolishi: Kipolishi ni lugha ngumu sana kujifunza. Ukosefu wa lugha unaweza kukufanya uone ugumu katika masuala ya kijamii, kwenda hospitali, au dukani.
Kazi Ngumu za Kimwili: Kazi nyingi zinazotolewa kwa wageni ni zile ambazo wenyeji hawataki kuzifanya kwa sababu ni ngumu. Ujiandae kisaikolojia kufanya kazi ya nguvu masaa 8 hadi 12 kwa siku.

MBINU ZA MAFANIKIO NA VIDOKEZO

Hakiki Uhalali wa Wakala: Kabla ya kutoa pesa yoyote, hakiki jina la kampuni ya Poland inayokuajiri kupitia mtandao wa kiserikali wa Poland (KRS). Matapeli wengi hutumia majina ya kampuni zilizokufa au zisizokuwepo.
Jifunze Ujuzi Kabla ya Kwenda: Ikiwa unalenga sekta ya ujenzi, hakikisha unajua kazi vizuri. Usiende ukisema "nitajifunzia site". Ujuzi wako ndio utakaokufanya ulipwe vizuri na uheshimike.
Soma Mkataba kwa Makini: Hakikisha mkataba wako umetaja mshahara ghafi (Gross) na wa mkononi (Net). Pia angalia kama mwajiri anatoa malazi (Accommodation). Nyumba ni gharama kubwa Ulaya, ukipata mwajiri anayetoa malazi bure au kwa bei nafuu, hiyo ni faida kubwa.
Jiunge na Grupu za Watanzania Poland: Kuna jamii ya Watanzania wanaoishi Poland. Kuwatafuta mitandaoni kunaweza kukusaidia kupata taarifa za kweli kuhusu maisha na kuepuka upweke.

MASWALI YANAYOULIZWA MARA KWA MARA (FAQ)

Swali la 1: Je, mchakato mzima unagharimu kiasi gani?

Gharama zinatofautiana kulingana na wakala na aina ya kazi. Hata hivyo, gharama za kiserikali za visa ni ndogo (kama Euro 80-100). Gharama kubwa huenda kwenye huduma za wakala, tiketi ya ndege, na bima. Jihadharini na watu wanaodai mamilioni ya shilingi bila kutoa risiti au mkataba.

Swali la 2: Je, ninaweza kwenda na familia yangu?

Kwa kuanzia, ni vigumu. Visa ya kazi inatolewa kwako wewe tu. Ukishapata kadi ya ukazi (TRC) na kuonyesha kuwa una kipato cha kutosha na nyumba kubwa ya kuishi, ndipo unaweza kuanza mchakato wa kuleta familia (Family Reunification), lakini hii inaweza kuchukua mwaka mmoja au zaidi.

Swali la 3: Je, ninaweza kufanya kazi nyingine nje ya ile niliyoombea?

Hapana. Kibali chako cha kazi (Work Permit) kimefungwa na mwajiri maalum. Ikiwa unataka kuhama kazi, mwajiri mpya lazima akuombee kibali kipya. Kufanya kazi nyingine kinyemela ni kosa linaloweza kusababisha urudishwe nyumbani.

Swali la 4: Je, vipi kuhusu ubaguzi wa rangi?

Poland ni nchi yenye utamaduni mmoja (homogenous), hivyo kuona watu weusi si jambo la kawaida sana katika miji midogo. Unaweza kukutana na mitazamo ya kushangaa, lakini mashambulizi ya kibaguzi ni machache. Miji mikubwa kama Warsaw ni ya kimataifa zaidi na watu wamezoea wageni.

Swali la 5: Muda wa Visa ni wa kiasi gani?

Visa ya kazi ya aina D mara nyingi hutolewa kwa mwaka mmoja (siku 365) au kulingana na muda wa mkataba wako. Kabla visa haijaisha, unapaswa kuomba Kadi ya Ukazi wa Muda (Temporary Residence Card) ili uendelee kuishi na kufanya kazi kihalali.

HITIMISHO

Kufanya kazi nchini Poland katika sekta za viwanda na ujenzi ni fursa nzuri kwa Watanzania wanaotafuta kuboresha maisha yao kiuchumi na kupata uzoefu wa kimataifa. Ingawa mchakato wake unaweza kuwa mrefu na wenye changamoto za hapa na pale, matunda yake ni mazuri ukifuata njia sahihi. "Kazi Poland kwa watanzania" ni halisi, lakini inahitaji uvumilivu, maandalizi mazuri ya nyaraka, na tahadhari dhidi ya matapeli. Jipange, tafuta taarifa sahihi, na uwe tayari kufanya kazi kwa bidii. Safari ya mafanikio huanza na hatua moja sahihi ya kisheria.