Mawakala wa kazi Saudi Arabia waliosajiliwa

UTANGULIZI

Katika miaka ya hivi karibuni, wimbi la Watanzania na Waafrika wengine wanaotafuta fursa za kiuchumi nje ya nchi limeongezeka kwa kasi kubwa. Kati ya nchi zinazovutia idadi kubwa ya wafanyakazi, Saudi Arabia imekuwa chaguo la kwanza kwa wengi kutokana na uhitaji mkubwa wa nguvu kazi katika sekta mbalimbali, kuanzia kazi za nyumbani, udereva, ulinzi, hadi taaluma za juu kama udaktari na uhandisi. Hata hivyo, changamoto kubwa inayowakabili watafutaji wa kazi Saudi Arabia kwa watanzania ni kupata njia sahihi na salama ya kufika huko bila kutapeliwa au kuingia katika matatizo ya kisheria.

Suala la Mawakala wa kazi Saudi Arabia waliosajiliwa ni la msingi sana kwani serikali ya Tanzania kupitia Wakala wa Huduma za Ajira Taifa (TAESA) na serikali ya Saudi Arabia zimeweka mifumo madhubuti ya kudhibiti ajira hizi. Kupitia makala hii, utajifunza kwa undani jinsi ya kutambua mawakala halali, hatua za kufuata ili kupata ajira Saudi Arabia kwa watanzania, na namna ya kuepuka mawakala matapeli. Lengo letu ni kuhakikisha unakuwa na taarifa sahihi, halisi, na zinazoweza kukusaidia kufanya maamuzi sahihi kabla ya kusafiri.

Ndani ya mwongozo huu, tutachambua mchakato mzima wa kuomba kazi, gharama zinazohusika, aina za kazi zinazopatikana, na haki zako kama mfanyakazi nchini Saudi Arabia. Iwe wewe ni kijana unayetafuta mtaji wa kuanzia maisha, au mtaalamu unayetafuta uzoefu wa kimataifa, taarifa hizi zitakupa mwanga kamili na kukuepusha na makosa yanayoweza kugarimu pesa na muda wako.

MAHITAJI MUHIMU

Kabla ya kuanza mchakato wa kutafuta wakala au kuomba kazi, kuna nyaraka na vigezo maalum ambavyo ni lazima uwe navo. Serikali ya Saudi Arabia ina masharti magumu kidogo ya uhamiaji ili kuhakikisha usalama na afya ya raia wake na wageni. Hapa chini ni orodha ya mahitaji muhimu ambayo kila mwombaji anapaswa kuandaa:

Pasipoti Hai ya Kusafiria (Valid Passport): Hili ni hitaji la kwanza na la msingi zaidi. Pasipoti yako lazima iwe na uhalali wa angalau miezi sita kuanzia tarehe unayotarajia kuingia Saudi Arabia. Hakikisha pasipoti yako haina uharibifu wowote na ina kurasa za kutosha kwa ajili ya kugonga visa.
Wasifu (CV) na Barua ya Maombi: Kwa wale wanaoomba kazi za kitaalamu au hata kazi za ulinzi na udereva, CV iliyoandikwa vizuri ni muhimu. CV inapaswa kuonyesha uzoefu wako wa kazi, elimu, na ujuzi wako. Ingawa kwa kazi za ndani (housemaids) CV inaweza isiwe hitaji kuu, bado ni vyema kuwa na maelezo yako binafsi yaliyopangiliwa.
Cheti cha Afya (Medical Checkup - GAMCA/Wafid): Saudi Arabia haipokei wafanyakazi wenye magonjwa ya kuambukiza. Lazima ufanye vipimo katika hospitali zilizoidhinishwa na mfumo wa GAMCA (sasa unajulikana kama Wafid). Vipimo hivi huangalia magonjwa kama HIV, Homa ya Ini (Hepatitis B na C), Kifua Kikuu (TB), na hali nyingine za kiafya. Bila kupita kipimo hiki ("Fit"), huwezi kupata visa.
Cheti cha Tabia Njema (Police Clearance Certificate): Unahitajika kuthibitisha kuwa huna rekodi ya uhalifu nchini kwako. Hati hii hutolewa na Jeshi la Polisi au mamlaka husika ya nchi yako (kwa Tanzania hupatikana kupitia jeshi la polisi au mtandao). Hii ni muhimu sana kwa usalama wa mwajiri wako mtarajiwa.
Picha za Pasipoti (Passport Size Photos): Utahitaji picha kadhaa zenye background nyeupe (kawaida 4x6 cm). Hakikisha picha hizi ni za hivi karibuni (zisizozidi miezi 6) na zinaonekana wazi, ukivaa mavazi ya heshima.
Kiwango cha Elimu na Vyeti: Kwa kazi za kitaalamu, utahitaji vyeti vyako vya taaluma vilivyothibitishwa (attested) na mamlaka kama Wizara ya Mambo ya Nje na Ubalozi wa Saudi Arabia. Kwa kazi za nyumbani, kujua kusoma na kuandika kunatosha, ingawa elimu ya sekondari ni nyongeza nzuri.
Ujuzi wa Lugha: Kujua Kiingereza ni faida kubwa. Hata hivyo, kwa Saudi Arabia, kujua maneno ya msingi ya Kiarabu kutarahisisha sana maisha yako na mawasiliano na mwajiri. Mawakala wengi hutoa mafunzo ya awali ya lugha.

UCHAMBUZI WA KINA

Aina za kazi zinazopatikana Saudi Arabia kwa Watanzania

Soko la ajira Saudi Arabia limegawanyika katika makundi makuu mawili kwa wageni kutoka Afrika Mashariki: Kazi za nyumbani (Domestic Workers) na Kazi za Kitaalamu/Ujuzi (Skilled/Professional Workers).

Kundi la kwanza linajumuisha wasaidizi wa kazi za ndani (housemaids), madereva wa familia, watunza bustani, na walinzi wa nyumbani. Hili ndilo kundi lenye idadi kubwa zaidi ya Watanzania wanaoenda huko. Kundi la pili linahusisha kazi kama uuguzi, udaktari, ufundi (makenika, umeme, AC), ujenzi, hoteli na utalii, na mauzo (sales). Mawakala wengi waliosajiliwa hujikita zaidi katika kupeleka wafanyakazi wa majumbani na madereva, lakini fursa za kitaalamu nazo zinapatikana kupitia kampuni maalum za 'recruitment'.

Njia za kuomba kazi Saudi Arabia ukiwa Tanzania

Njia salama na iliyopendekezwa na serikali ni kupitia Mawakala wa Ajira Binafsi (Private Employment Agencies - PEA) waliosajiliwa na TAESA. Mawakala hawa wanafanya kazi kwa ushirikiano na mawakala wa Saudi Arabia (Saudi Recruitment Offices) ambao wako kwenye mfumo rasmi wa serikali ya Saudi Arabia unaoitwa Musaned.

Usijaribu kutafuta kazi hizi kupitia "dalali wa mtaani" asiye na ofisi wala usajili. Mawakala waliosajiliwa wana leseni, ofisi zinazotambulika, na wameweka dhamana serikalini ili kulinda haki zako. Unaweza kuhakiki uhalali wa wakala kwa kutembelea ofisi za TAESA au tovuti yao. Wakala halali hatakuomba pesa za visa au tiketi kwa kazi za nyumbani, kwani gharama hizi kwa kawaida hulipwa na mwajiri wa Saudi Arabia.

Mchakato wa visa ya kazi Saudi Arabia (Hatua kwa Hatua)

Mchakato wa kupata visa ya kazi Saudi Arabia ni mrefu na unahitaji umakini. Hizi ndizo hatua kuu:

Kusajiliwa na Wakala: Unapeleka nyaraka zako kwa wakala. Wakala anatuma taarifa zako (CV, picha) kwa wakala mwenza wa Saudi Arabia kupitia mfumo wa mtandao.
Uteuzi (Selection): Mwajiri nchini Saudi Arabia anachagua CV yako. Akikuchagua, atatoa "Visa Number" (Wakala Number) iliyosajiliwa kwa jina lake.
Vipimo vya Afya (GAMCA/Wafid): Baada ya kuchaguliwa, utapewa namba ya kwenda kufanya vipimo vya afya katika kituo maalum kilichopangiwa na mfumo. Huwezi kuchagua hospitali unayotaka wewe. Majibu yakitoka "Fit", mchakato unaendelea.
Mkataba wa Kazi: Utasaini mkataba wa kazi hapa Tanzania kabla ya kuondoka. Mkataba huu unapaswa kusomwa na kueleweka, ukionyesha mshahara, muda wa kazi, na haki nyingine. Mkataba huu pia huwekwa kwenye mfumo wa Musaned.
Enjaz na Ubalozi: Wakala atapeleka pasipoti yako na majibu ya afya ubalozini (au kituo cha visa kama Tasheer) kwa ajili ya kugongewa visa. Utatakiwa kwenda kuchukuliwa alama za vidole (biometrics).
Mafunzo ya Kabla ya Kuondoka (Pre-departure Training): Ni sharti la serikali kupata mafunzo ya utamaduni, lugha, na haki za kazi kabla ya kusafiri.

Viwango vya mishahara kwa kazi mbalimbali Saudi Arabia

Mishahara inatofautiana kulingana na aina ya kazi, uzoefu, na makubaliano ya nchi mbili (Bilateral Agreements). Kwa kazi Saudi Arabia kwa watanzania, viwango vya kawaida ni:

Wasaidizi wa Nyumbani: Mshahara mara nyingi huanzia Saudi Riyal (SAR) 900 hadi 1200 (kadiri ya Tsh 600,000 hadi 800,000+). Chakula na malazi hutolewa bure na mwajiri.
Madereva: Mishahara ya madereva hucheza kwenye SAR 1200 hadi 1800, wakati mwingine na posho ya chakula.
Walinzi: SAR 1000 hadi 1500.
Wataalamu (Wahandisi, Wauguzi, Walimu): Hawa hulipwa vizuri zaidi, kuanzia SAR 3500 na kuendelea mpaka maelfu ya riyal kulingana na uzoefu na elimu.

Hatua za kufuata baada ya kupata kazi (Mkataba na Tiketi)

Baada ya visa kutoka, hatua ya mwisho ni kukabidhiwa tiketi ya ndege. Kwa kazi za majumbani, mwajiri ndiye anagharamia tiketi ya ndege kutoka Tanzania hadi Saudi Arabia. Hakikisha una nakala ya mkataba wako, pasipoti yenye visa, na namba za simu za dharura (Wakala wako wa Tanzania, Ubalozi wa Tanzania nchini Saudi Arabia, na ndugu zako). Ukifika Saudi Arabia, utapokelewa na wakala wa kule au mwajiri wako, na utatengenezewa kitambulisho cha ukaazi (Iqama) ndani ya siku 90.

FAIDA NA CHANGAMOTO

Faida za kufanya kazi Saudi Arabia

Kipato cha Uhakika na Akiba: Kwa kuwa gharama nyingi kama kodi ya nyumba, umeme, maji, na chakula (kwa wafanyakazi wa ndani) zinalipwa na mwajiri, mshahara wako wote unaweza kuokolewa na kutumwa nyumbani. Hii inasaidia wengi kujenga nyumba au kuanzisha biashara Tanzania.
Fursa za Kiroho (Hajj na Umrah): Kwa Waislamu, kufanya kazi Saudi Arabia ni fursa adhimu ya kutekeleza ibada ya Umrah na hata Hajj kwa urahisi zaidi na gharama nafuu ukilinganisha na kutokea Tanzania.
Hakuna Kodi ya Mapato (Income Tax): Saudi Arabia haitozi kodi ya mapato kwenye mishahara ya wafanyakazi, hivyo unapata pesa yako kama ilivyo kwenye mkataba.
Uzoefu wa Kimataifa: Kufanya kazi na watu wa mataifa mbalimbali kunakupa uzoefu mpya na kukujengea ujasiri wa kimaisha.

Changamoto za kuzingatia

Tofauti ya Utamaduni na Sheria Kali: Saudi Arabia ina sheria kali zinazofuata misingi ya Kiislamu. Mavazi (kama Abaya kwa wanawake nje ya nyumba), kupigwa marufuku kwa pombe, nyama ya nguruwe, na mchanganyiko wa jinsia kiholela. Kushindwa kuzoea haya kunaweza kuwa tatizo.
Hali ya Hewa: Joto la Saudi Arabia linaweza kufika nyuzi joto 50 wakati wa kiangazi. Hii inaweza kuwa changamoto kubwa kiafya kwa wageni wasiozoea.
Lugha: Ikiwa hujui Kiarabu na mwajiri hajui Kiingereza, mawasiliano yanakuwa magumu sana na yanaweza kusababisha kutoelewana kazini.
Upweke na Kutengwa: Mfumo wa kazi unaweza kukufanya uwe ndani muda mwingi, na kuwa mbali na familia kwa miaka miwili kunaweza kuleta msongo wa mawazo.

MBINU ZA MAFANIKIO NA VIDOKEZO

Hakiki Wakala Wako Mara Mbili: Usikubali maneno matupu. Dai kuona leseni ya TAESA. Ikiwa wakala anakuomba pesa nyingi za usajili kinyume na utaratibu, toa taarifa mamlaka husika.
Jifunze Kiarabu cha Msingi: Kabla ya kuondoka, jifunze maneno kama "Asante" (Shukran), "Ndio/Hapana" (Naam/La), "Chakula", "Maji", "Dawa". Hii itakusaidia sana siku za mwanzoni.
Tunza Nyaraka Zako Kidijitali: Piga picha pasipoti yako, visa, na mkataba na uzitume kwenye barua pepe yako (email) au WhatsApp ya ndugu yako. Ikitokea umepoteza nakala ngumu, unakuwa na ushahidi.
Heshimu Utamaduni: Ukiwa Roma, ishi kama Waroma. Heshimu muda wa swala, vaa kwa staha, na usiingilie masuala ya siasa au dini ya nchi hiyo.
Mawasiliano na Nyumbani: Nunua laini ya simu (Sim card) ya Saudi Arabia (kama STC, Mobily, au Zain) haraka uwezavyo ili uweze kuwasiliana na familia yako na wakala wako endapo kutatokea tatizo.

MASWALI YANAYOULIZWA MARA KWA MARA (FAQ)

Je, nahitaji kulipa pesa ngapi kupata kazi Saudi Arabia?

Kisheria, kwa kazi za nyumbani (Housemaids), mwombaji hatakiwi kulipia gharama za visa wala tiketi ya ndege; hizi ni gharama za mwajiri. Hata hivyo, unaweza kuhitajika kulipia gharama ndogondogo za maandalizi binafsi kama pasipoti, picha, na wakati mwingine sehemu ya vipimo vya afya au nauli ya kwenda kufanya usaili. Epuka mawakala wanaodai mamilioni ya shilingi kwa ahadi za uongo.

Je, naweza kwenda Saudi Arabia bila elimu ya sekondari?

Ndio, kwa kazi za nyumbani na baadhi ya kazi za nguvu kazi (laborers), elimu ya sekondari sio lazima, ingawa kujua kusoma na kuandika ni muhimu sana. Kwa kazi za kitaalamu, lazima uwe na vyeti vinavyotambulika.

Usalama ukoje kwa wafanyakazi wa ndani?

Ingawa kume kuwa na ripoti za manyanyaso huko nyuma, serikali ya Saudi Arabia imefanya mabadiliko makubwa kupitia mfumo wa "Musaned" kulinda haki za wafanyakazi. Mshahara unalipwa kupitia kadi za benki (WPS - Wage Protection System) ili serikali ione kama umelipwa. Hata hivyo, usalama binafsi unategemea pia kufuata sheria na kuwa na mawasiliano na Ubalozi.

Mkataba wa kazi ni wa muda gani?

Mikataba mingi ya awali ni ya miaka miwili (miezi 24). Baada ya hapo, unaweza kuamua kurejea nyumbani kwa likizo na kurudi tena (Re-entry) au kumaliza mkataba kabisa (Final Exit). Ukivunja mkataba kabla ya muda bila sababu maalum, unaweza kutakiwa kulipa gharama za tiketi.

Je, nikipata tatizo na mwajiri nafanye nini?

Hatua ya kwanza ni kuwasiliana na wakala wako wa Saudi Arabia. Wao wana jukumu la kisheria kutatua migogoro. Ikishindikana, wasiliana na Ubalozi wa Tanzania nchini Saudi Arabia au tumia namba za dharura za Wizara ya Kazi ya Saudi Arabia (19911) kuripoti malalamiko.

HITIMISHO

Kufanya kazi Saudi Arabia kupitia Mawakala wa kazi Saudi Arabia waliosajiliwa ni fursa nzuri ya kiuchumi inayoweza kubadilisha maisha yako na ya familia yako ikiwa itafanywa kwa njia sahihi. Siri ya mafanikio ipo katika kufuata sheria, kutumia njia halali, na kujiandaa kisaikolojia kukabiliana na mazingira mapya. Usikurupuke; fanya utafiti, chagua wakala anayetambulika na TAESA, na hakikisha unaelewa haki na wajibu wako. Ajira Saudi Arabia kwa watanzania ni halisi, na maelfu wananufaika nayo sasa hivi—wewe pia unaweza kuwa mmoja wao kwa kufuata mwongozo huu.