Experience ya Watanzania wanaofanya kazi Oman

UTANGULIZI

Kufanya kazi nje ya nchi ni ndoto ya Watanzania wengi wanaotafuta kuboresha maisha yao kiuchumi na kupata uzoefu wa kimataifa. Kati ya nchi ambazo zimekuwa kimbilio la Watanzania wengi, hasa katika sekta ya kazi za nyumbani, ulinzi, na udereva, ni nchi ya Oman. Uhusiano wa kihistoria kati ya Tanzania, hususan Zanzibar, na Oman umejenga daraja la kipekee linalorahisisha mwingiliano wa watu na utamaduni. Hata hivyo, Experience ya Watanzania wanaofanya kazi Oman inatofautiana sana kulingana na aina ya kazi, mwajiri, na uelewa wa mtu kabla ya kusafiri.

Katika miaka ya hivi karibuni, kumekuwa na wimbi kubwa la vijana wanaotafuta Ajira Oman kutokana na ugumu wa kupata kazi nchini Tanzania na thamani kubwa ya sarafu ya Oman (Omani Rial) ikilinganishwa na Shilingi ya Tanzania. Ingawa wengi wamefanikiwa kujenga nyumba na kusomesha watoto kupitia Fursa za kazi Oman, wapo pia ambao wamekutana na changamoto nzito zilizotokana na kutokujua haki zao au kupitia kwa mawakala wasio waaminifu. Makala hii imeandaliwa ili kutoa picha halisi, ikichambua kila hatua kuanzia maandalizi, aina za kazi kama Kazi za ndani Oman na Kazi za usafi Oman, mpaka maisha halisi ukiwa Muscat au Salalah. Lengo ni kukupa maarifa yatakayokusaidia kufanya maamuzi sahihi na kuepuka matapeli.

MAHITAJI MUHIMU

Kabla ya kufikiria kukwea ndege kwenda Oman, kuna msururu wa mahitaji ya kisheria na kiafya ambayo ni lazima uyatimiza. Serikali ya Oman na ile ya Tanzania zimeweka taratibu hizi ili kulinda usalama wa mfanyakazi. Yafuatayo ni mahitaji ya msingi ambayo kila Mtanzania anapaswa kuwa nayo:

• Pasipoti ya Kusafiria (E-Passport): Hii ndiyo nyaraka kuu ya utambulisho. Lazima uwe na pasipoti mpya ya kielektroniki ya Tanzania ambayo ina muda wa uhalali usiopungua miezi sita (6) kuanzia tarehe ya kusafiri. Pasipoti iliyoisha muda wake haitakubaliwa kuingizwa viza.

• Cheti cha Afya (GCC Approved Medical): Hiki ni kigezo muhimu sana. Nchi za Ghuba, ikiwemo Oman, zina utaratibu mkali wa afya unaosimamiwa na GAMCA (GCC Approved Medical Centers Association). Lazima upimwe katika hospitali zilizoteuliwa nchini Tanzania na udhibitishwe kuwa huna magonjwa ya kuambukiza kama vile Kifua Kikuu (TB), Homa ya Ini (Hepatitis B & C), na Ukimwi. Kipimo hiki lazima kirudiwe tena ukifika Oman ili kupata kadi ya ukazi (Resident Card).

• Wasifu (Curriculum Vitae - CV): Hata kama unaomba Kazi za usafi Oman au kazi za ndani, CV iliyoandaliwa vizuri ni muhimu. CV inapaswa kuonyesha uzoefu wako wa kazi, umri, na ujuzi wowote wa ziada. Kwa kazi za ofisini au udereva, vyeti vya elimu na leseni halali iliyotafsiriwa (kama inahitajika) ni lazima viambatanishwe.

• Cheti cha Polisi (Police Clearance Certificate): Waajiri wengi Oman wanataka kuhakikisha kuwa mwajiriwa hana rekodi ya uhalifu nchini kwake. Cheti hiki hutolewa na Jeshi la Polisi Tanzania na ni lazima kigongwe muhuri na Wizara ya Mambo ya Nje ili kutambulika kimataifa.

• Lugha na Mawasiliano: Ingawa Kiswahili kinazungumzwa na baadhi ya watu Oman kutokana na historia, lugha kuu ni Kiarabu. Kuwa na msingi wa Kiingereza kunasaidia sana, lakini kujifunza maneno ya msingi ya Kiarabu kutaongeza nafasi yako ya kupata Kazi kwa Watanzania Oman na kurahisisha maisha ya kila siku.

UCHAMBUZI WA KINA

Aina za kazi zinazopatikana Oman kwa Watanzania

Soko la ajira nchini Oman limegawanyika katika makundi makuu mawili kwa Watanzania: Kazi za stadi (Skilled labor) na kazi zisizo za stadi (Unskilled/Semi-skilled labor). Sehemu kubwa ya Watanzania, hasa wanawake, huajiriwa katika sekta ya Kazi za ndani Oman. Hii inahusisha usafi wa nyumba, kulea watoto, na kupika. Kwa wanaume, Kazi za usafi Oman, udereva, ulinzi, na uuzaji madukani ni maarufu sana. Pia, kuna idadi ndogo ya Watanzania wenye taaluma wanaofanya kazi kama walimu (hasa wa Kiingereza), wahandisi, na wataalamu wa hoteli katika hoteli kubwa za kitalii.

Njia za kuomba kazi Oman ukiwa Tanzania

Kuna njia kuu mbili za kupata kazi hizi. Njia ya kwanza na iliyo salama zaidi ni kupitia Mawakala wa Ajira waliosajiliwa na Wakala wa Huduma za Ajira Tanzania (TaESA). Mawakala hawa wanafanya kazi kisheria na wana mikataba inayotambulika na serikali. Kutumia mawakala wa mtaani (madalali) ambao hawajasajiliwa ni hatari na mara nyingi hupelekea utapeli au kupelekwa kufanya kazi katika mazingira magumu bila msaada. Njia ya pili ni "Direct Hire" au kuitwa na ndugu/jamaa aliyeko Oman. Katika njia hii, mwajiri hutuma viza moja kwa moja, lakini bado ni muhimu kuhakikisha mkataba unapitiwa na mamlaka husika kabla ya kuondoka Tanzania.

Mchakato wa visa ya kazi Oman

Mfumo wa viza nchini Oman unatumia utaratibu wa "Kafala" (Sponsorship). Hii ina maana kuwa viza yako imefungwa na mwajiri wako. Mwajiri (Kafeel) ndiye anayepaswa kukuombea viza ya kazi (Employment Visa) na kulipia gharama zote. Hairuhusiwi kisheria kwenda Oman na viza ya utalii (Visit Visa) kisha kuanza kufanya kazi; hii ni kosa la jinai na linaweza kusababisha kufungwa jela au kurudishwa nchini (deportation). Mchakato huanza kwa mwajiri kupata kibali cha kazi (Labor Clearance) kutoka Wizara ya Kazi ya Oman, kisha kutuma viza hiyo. Ukifika Oman, mwajiri atashughulikia kadi yako ya ukazi (Pataka/Resident Card) ndani ya siku 30.

Viwango vya mishahara kwa kazi mbalimbali

Mishahara inatofautiana sana. Kwa Experience ya Watanzania wanaofanya kazi Oman, mishahara ya kazi za ndani huanzia takribani Omani Rial (OMR) 70 hadi 90 kwa mwezi (ambayo ni takribani Tsh 450,000 hadi 600,000 kulingana na viwango vya kubadilisha fedha). Kazi za usafi na ulinzi zinaweza kulipa kati ya OMR 100 hadi 150. Kazi za kitaalamu zina mishahara mikubwa zaidi kuanzia OMR 300 na kuendelea. Ni muhimu kukumbuka kuwa gharama za chakula na malazi mara nyingi hutolewa na mwajiri kwa wafanyakazi wa ndani, hivyo mshahara huo huwa ni akiba kamili, lakini kwa kazi nyingine, unaweza kulazimika kujigharamia.

Hatua za kufuata baada ya kupata kazi

Baada ya kupata viza na tiketi ya ndege, hatua muhimu ni kuhudhuria mafunzo ya awali (Pre-departure training) yanayotolewa na mawakala au taasisi za serikali. Mafunzo haya yanakupa mwangaza kuhusu utamaduni wa Oman, haki zako, na jinsi ya kutunza fedha. Ukifika Oman, utapokelewa na wakala wa kule au mwajiri. Hakikisha unawasiliana na Ubalozi wa Tanzania nchini Oman (Muscat) ili kujisajili kama Mtanzania unayeishi nchini humo. Hii inasaidia sana endapo utapata matatizo.

FAIDA NA CHANGAMOTO

Kila sarafu ina pande mbili. Kuelewa faida na changamoto kunasaidia kujiandaa kisaikolojia kabla ya kuamua kutafuta Fursa za kazi Oman.

Faida

• Uwezekano wa Kuweka Akiba: Kwa kuwa kazi nyingi kama za ndani zinatoa chakula na malazi bure, mfanyakazi ana uwezo wa kutuma mshahara wake wote nyumbani Tanzania. Hii imewawezesha wengi kujenga na kuanzisha biashara.

• Mshahara Usio na Kodi: Oman, kama nchi nyingi za Ghuba, haitozi kodi ya mapato kwa wafanyakazi binafsi (Personal Income Tax), hivyo kiasi unachokubaliana ndicho unacholipwa.

• Uzoefu wa Kimataifa: Kufanya kazi katika mazingira ya tamaduni tofauti kunakujenga kifikra, kunakufunza uvumilivu, na kunakupa fursa ya kujifunza lugha mpya (Kiarabu).

• Usalama na Amani: Oman inasifika kuwa moja ya nchi salama zaidi duniani, yenye kiwango cha chini sana cha uhalifu, jambo linalowapa amani wafanyakazi.

Changamoto

• Mfumo wa Kafala: Mfumo huu unampa mwajiri nguvu kubwa juu ya mfanyakazi. Kubadilisha mwajiri bila ridhaa yake ni vigumu na wakati mwingine مستحيل (haiwezekani) bila kumaliza mkataba, jambo linaloweza kusababisha unyanyasaji.

• Saa Ndefu za Kazi: Hasa kwa Kazi za ndani Oman, hakuna muda maalum wa kuanza na kumaliza kazi. Wafanyakazi wengi hulalamika kufanya kazi masaa mengi bila mapumziko ya kutosha.

• Upweke na Kutengwa: Kuishi mbali na familia, lugha ngeni, na wakati mwingine kuzuiwa kutoka nje ya nyumba (kwa wafanyakazi wa ndani) husababisha msongo wa mawazo na upweke mkali.

• Ucheleweshwaji wa Mishahara: Ingawa serikali ya Oman inapambana na hili, bado wapo waajiri wasio waaminifu ambao huchelewesha mishahara ya wafanyakazi wao kwa miezi kadhaa.

MBINU ZA MAFANIKIO NA VIDOKEZO

Ili kufanikiwa katika Ajira Oman, unahitaji mkakati na umakini. Hapa kuna vidokezo vya kukusaidia:

• Hakiki Wakala Wako: Usitoe pesa kwa mtu yeyote mtaani anayekuahidi kazi. Hakikisha wakala amesajiliwa na TaESA na ana ofisi inayotambulika. Mawakala feki ndio chanzo cha mateso mengi.

• Soma Mkataba Kwa Makini: Kabla ya kusaini, hakikisha unaelewa vipengele vyote vya mkataba, ikiwemo mshahara, muda wa kazi, na masharti ya kuvunja mkataba. Ikiwa mkataba umeandikwa kwa Kiarabu tu, dai tafsiri ya Kiswahili au Kiingereza.

• Jifunze Lugha na Utamaduni: Waomani wanathamini sana mtu anayeheshimu utamaduni wao na dini ya Kiislamu. Mavazi ya heshima na kujua salamu za Kiarabu kunaweza kukujengea uhusiano mzuri na mwajiri wako.

• Weka Akiba Yako Tanzania: Fungua akaunti ya benki nchini Tanzania ambayo unaweza kuitumia kutunza akiba yako. Usitegemee kutuma pesa kwa ndugu ili wakutunzie; visa vya pesa "kuliwa" na ndugu ni vingi sana. Tuma pesa moja kwa moja kwenye akaunti yako.

• Jenga Mtandao (Networking): Ukifika Oman, jaribu kujiunga na vikundi vya Watanzania wanaoishi huko (Diaspora). Hawa wanaweza kuwa msaada mkubwa wakati wa shida au kukupa taarifa za fursa mpya.

HITIMISHO

Kwa kuhitimisha, Experience ya Watanzania wanaofanya kazi Oman inategemea sana maandalizi na umakini wa mtu binafsi. Oman ni nchi yenye fursa nzuri kwa wale wanaofuata taratibu, wenye uvumilivu, na wenye malengo thabiti. Ingawa changamoto zipo, kama vile mfumo wa Kafala na utofauti wa kitamaduni, faida za kiuchumi zinaweza kubadilisha maisha yako na ya familia yako ukizingatia nidhamu ya kazi na matumizi mazuri ya fedha.

Kumbuka, hakuna mafanikio yanayokuja bila jasho. Ikiwa umeamua kwenda kufanya Kazi kwa Watanzania Oman, nenda ukiwa na nia moja ya kufanya kazi, kuheshimu sheria za nchi hiyo, na kurudi nyumbani ukiwa umepiga hatua kimaendeleo. Epuka njia za mkato, tumia mawakala halali, na kila wakati tanguliza usalama wako mbele. Kazi njema na mafanikio mema katika safari yako ya utafutaji.