Ushauri muhimu kabla ya kwenda kufanya kazi Oman

UTANGULIZI

Wazo la kwenda kutafuta fursa za kazi Oman limekuwa likiwavutia Watanzania wengi, wanaume kwa wanawake, kwa ahadi ya maisha bora na kipato cha juu zaidi. Hata hivyo, nyuma ya ahadi hizi, kuna uhalisia ambao unahitaji maandalizi ya kina na umakini wa hali ya juu. Safari ya kutoka Tanzania kwenda kufanya kazi katika nchi ya Ghuba kama Oman si lelemama; imejaa fursa lakini pia changamoto nyingi ambazo zinaweza kuepukwa kwa kuwa na taarifa sahihi. Watu wengi wamefanikiwa, lakini wengine wamejikuta katika mazingira magumu kutokana na kutokuwa na uelewa wa kutosha kabla ya kuondoka. Lengo la makala hii ni kukupa wewe, Mtanzania unayetarajia kwenda kufanya kazi Oman, ushauri muhimu na wa vitendo utakaokuwa kama dira yako. Tutapitia kwa undani kila eneo muhimu, kuanzia hatua za awali za maandalizi, jinsi ya kutambua wakala halali, umuhimu wa kuelewa mkataba wako, hadi maandalizi ya kisaikolojia na kitamaduni. Huu ni mwongozo wako kamili ili kuhakikisha safari yako ya ajira Oman inakuwa salama, halali, na yenye mafanikio.

MAANDALIZI YA AWALI NA MAHITAJI MUHIMU

Kabla ya hata kuanza mchakato rasmi wa kutafuta kazi, maandalizi yako binafsi ndiyo msingi wa kwanza. Kuwa na nyaraka zote muhimu na kukidhi vigezo vya awali kutakurahisishia safari na kukuweka katika nafasi nzuri mbele ya wakala au mwajiri. Hapa chini ni orodha ya mahitaji muhimu na ushauri wa jinsi ya kuyaandaa:

Pasipoti Halali na yenye Muda Mrefu: Pasipoti ndiyo hati yako muhimu zaidi. Hakikisha ina uhai wa angalau mwaka mmoja kabla ya kuanza mchakato. Pasipoti inayokaribia kuisha muda wake inaweza kukwamisha maombi yako ya visa. Tengeneza nakala (photocopies) na picha (soft copies) za kurasa muhimu za pasipoti yako na uzihifadhi sehemu salama, kama vile kwenye barua pepe yako.
Wasifu (CV) Ulioandaliwa Kitaalamu: Hata kama unaomba kazi ambazo hazihitaji elimu ya juu, kama kazi za ndani Oman au kazi za usafi Oman, kuwa na CV kunaonyesha umakini. Andaa CV fupi kwa lugha ya Kiingereza inayoeleza taarifa zako, uzoefu wowote wa kazi ulionao (hata kama si rasmi), na ujuzi wako. Hii itamsaidia wakala na mwajiri kukufahamu vizuri.
Cheti cha Afya (Medical Fitness Certificate): Hii ni lazima. Serikali ya Oman inataka uthibitisho kuwa uko fiti kiafya na huna magonjwa ya kuambukiza. Utahitajika kufanya vipimo katika vituo vya afya vilivyoidhinishwa na ubalozi. Kuwa mkweli kuhusu hali yako ya afya ni muhimu ili kuepuka usumbufu wa kurudishwa nyumbani baada ya kufika Oman na kufanyiwa vipimo tena.
Vyeti vya Elimu na Ujuzi: Andaa nakala halisi za vyeti vyako. Kwa kazi za kitaalamu, hakikisha vyeti vimepata uthibitisho (attestation) kutoka mamlaka husika kama Wizara ya Elimu, Wizara ya Mambo ya Nje, na Ubalozi wa Oman. Hii ni hatua muhimu inayoonyesha uhalali wa elimu yako.
Ujuzi wa Lugha (Kiingereza/Kiarabu): Hii ni changamoto kwa wengi lakini ni muhimu sana. Jitahidi kujifunza misingi ya Kiingereza kabla ya kuondoka. Kujua jinsi ya kujitambulisha, kuuliza maswali ya msingi, na kuelewa maelekezo rahisi kutakusaidia sana katika mawasiliano na mwajiri na katika maisha ya kila siku. Kujifunza maneno machache ya Kiarabu kama "Shukran" (Asante) na "Salam" kutakuongezea alama za heshima.
Maandalizi ya Kisaikolojia: Tambua kuwa unakwenda katika nchi ngeni, mbali na familia na marafiki. Jiandae kisaikolojia kwa ajili ya upweke, mshtuko wa kitamaduni (culture shock), na uwezekano wa kufanya kazi kwa bidii zaidi kuliko ulivyozoea. Kuwa imara kiakili ni sehemu kubwa ya mafanikio.

UCHAMBUZI WA KINA: MAMBO YA KUZINGATIA KABLA YA KUONDOKA

Hii ndiyo sehemu muhimu zaidi ya ushauri wetu. Kuelewa mambo yafuatayo kwa kina kutakuepusha na asilimia tisini (90%) ya matatizo yanayowakumba wengi wanaotafuta fursa za kazi Oman.

Jinsi ya Kumtambua Wakala Halali na Kuepuka Matapeli

Tatizo la utapeli katika sekta ya ajira za nje ni kubwa. Watu wengi wamepoteza fedha zao na hata kujiingiza kwenye mikataba mibovu kupitia mawakala feki. Hivi ndivyo utakavyomtambua wakala halali:

Anatambulika na Serikali: Nchini Tanzania, wakala halali anapaswa kuwa amesajiliwa na Wakala wa Huduma za Ajira Tanzania (TAESA) au mamlaka husika Zanzibar. Usisite kuomba kuona leseni yake na uhakiki namba ya usajili kwenye tovuti za serikali.
Ana Ofisi Rasmi: Wakala halali ana ofisi inayoeleweka, si mtu mnayekutana naye kwenye mgahawa au pembeni ya barabara.
Hatochi Fedha Kabla ya Mkataba: Kuwa makini na wakala anayedai malipo makubwa ya "usajili" au "kutafuta kazi" kabla hata hujapata ofa ya kazi na mkataba halali. Gharama nyingi za visa na tiketi hupaswa kulipwa na mwajiri.
Hatoishikilia Pasipoti Yako: Wakala anaweza kuomba nakala ya pasipoti yako, lakini si pasipoti halisi. Usikabidhi pasipoti yako ya asili kwa mtu yeyote hadi pale mchakato wa visa unapokuwa umeanza rasmi katika ofisi za uhamiaji.
Anakupa Mkataba wa Kusoma: Wakala mwaminifu atakupa rasimu ya mkataba wa ajira ili uisome na kuielewa kabla ya kusaini. Epuka wakala anayekuharakisha kusaini bila kuelewa yaliyomo.

Umuhimu wa Mkataba wa Kazi: Vitu Muhimu vya Kuangalia

Mkataba wa kazi ndiyo sheria yako na ulinzi wako nchini Oman. Kamwe usisafiri bila kuwa na mkataba uliosainiwa na wewe pamoja na mwajiri. Unaposoma mkataba, hakiki vipengele hivi kwa umakini:

Maelezo ya Kazi (Job Description): Je, mkataba unaeleza wazi kazi unazokwenda kufanya? Kwa mfano, kama ni kazi za ndani, je, inahusisha usafi, kupika, na kulea watoto? Epuka mikataba isiyoeleza wazi majukumu yako.
Mshahara na Malipo: Je, mshahara umeandikwa wazi kwa Riali za Omani (OMR)? Je, kuna makato yoyote? Je, mshahara utalipwa lini na kwa njia gani (benki au taslimu)? Sheria ya Oman inasisitiza malipo kupitia benki (WPS).
Saa za Kazi na Siku za Mapumziko: Mkataba unapaswa kueleza unafanya kazi saa ngapi kwa siku na una siku ngapi za mapumziko kwa wiki. Ingawa kwa kazi za ndani inaweza kuwa ngumu, bado ni haki yako ya msingi kupata muda wa kupumzika.
Malazi, Chakula, na Matibabu: Je, mwajiri ndiye anayegharamia malazi, chakula na matibabu? Hili ni muhimu sana kwa sababu gharama za maisha ni kubwa. Hakikisha imeandikwa wazi kwenye mkataba.
Likizo ya Mwaka: Sheria inakupa haki ya likizo ya mwaka yenye malipo. Je, mkataba unaeleza utapata likizo ya siku ngapi baada ya kumaliza muda gani? Na je, mwajiri atalipia tiketi ya ndege ya kwenda na kurudi?
Muda wa Mkataba na Masharti ya Kuuvunja: Mikataba mingi huwa ya miaka miwili. Je, mkataba unaeleza nini kitatokea ukitaka kuacha kazi kabla ya muda au mwajiri akitaka kukufukuza?

Ushauri muhimu: Usikubali kusaini mkataba ulioandikwa kwa lugha usiyoielewa. Omba tafsiri ya Kiingereza na ikiwezekana, pata mtu unayemwamini akusaidie kuusoma.

Maandalizi ya Kifedha na Kitamaduni

Kuwa tayari kifedha na kitamaduni kutakuepusha na mshtuko na changamoto nyingi za awali.

Kifedha: Ingawa mwajiri anaweza kugharamia kila kitu, ni busara kuwa na kiasi kidogo cha fedha (angalau Dola 100-200 za Marekani) kwa ajili ya dharura na mahitaji madogo madogo ya awali kabla hujapokea mshahara wa kwanza. Usibebe fedha nyingi taslimu.
Kitamaduni: Oman ni nchi ya Kiislamu na yenye tamaduni za kihafidhina. Heshimu utamaduni wao. Vaa mavazi ya heshima yanayofunika mwili unapokuwa hadharani. Epuka tabia zinazoweza kuonekana za ajabu kama vile kuzungumza kwa sauti kubwa, kuonyesha mapenzi hadharani, na matumizi ya vilevi. Wakati wa mwezi mtukufu wa Ramadhani, ni kosa kisheria kula, kunywa, au kuvuta sigara hadharani wakati wa saa za mfungo.

Kuelewa Mfumo wa Udhamini (Kafala System)

Ni lazima uelewe kuwa utakuwa chini ya mfumo wa Kafala. Hii inamaanisha visa yako ya kazi na uhalali wako wa kuishi nchini Oman vimefungwa kwa mwajiri wako (anayeitwa mdhamini au "sponsor"). Hii ina maana gani kwako?

Huwezi kubadilisha kazi na kwenda kwa mwajiri mwingine bila kupata idhini rasmi kutoka kwa mwajiri wako wa sasa (NOC - No Objection Certificate).
Huwezi kuondoka nchini (hata kwa likizo) bila ruhusa ya mwajiri wako.
Pasipoti yako inaweza kushikiliwa na mwajiri. Ingawa sheria mpya zinajaribu kuzuia hili, bado ni jambo linalofanyika. Hifadhi nakala za nyaraka zako zote muhimu.

Kuelewa mfumo huu kutakusaidia kujua haki na mipaka yako na kuepuka kufanya maamuzi yatakayokuweka matatani kisheria.

MBINU ZA MAFANIKIO NA VIDOKEZO MUHIMU

Ili safari yako iwe na mafanikio, hapa kuna mkusanyiko wa vidokezo muhimu vya kuzingatia kabla na baada ya kufika Oman.

Wasiliana na Ubalozi wa Tanzania: Kabla ya kuondoka, tafuta anwani, namba za simu, na barua pepe ya Ubalozi wa Tanzania nchini Oman. Mara tu unapowasili, jitahidi kuwasiliana nao na ujisajili. Ubalozi ndio msaada wako mkuu ukiwa mbali na nyumbani.
Weka Kumbukumbu za Mawasiliano: Hakikisha familia yako ina nakala ya mkataba wako, jina la mwajiri, anwani, na namba ya simu ya mahali unapokwenda kufanya kazi.
Jenga Mtandao Mzuri: Unapofika Oman, jitahidi kujenga urafiki na Watanzania wenzako na watu wengine. Kuwa na watu wa kuzungumza nao kutakusaidia kupunguza upweke na kupata msaada ikihitajika.
Kuwa Mvumilivu na Mwenye Bidii: Siku za mwanzo zinaweza kuwa ngumu sana. Uwe na subira unapojifunza kazi na kuzoea mazingira mapya. Onyesha bidii na uaminifu katika kazi yako; hii itajenga uhusiano mzuri na mwajiri wako.
Epuka Migogoro Isiyo ya Lazima: Heshimu sheria na wenyeji. Epuka kujihusisha na siasa, mijadala ya kidini, au vitendo vyovyote vinavyoweza kuhatarisha ajira na usalama wako.
Tumia Pesa kwa Hekima: Lengo kuu la kwenda kufanya kazi Oman ni kuboresha maisha. Tumia mshahara wako vizuri. Tuma pesa nyumbani kwa malengo ya maendeleo, na pia jiwekee akiba kwa ajili yako. Epuka matumizi yasiyo ya lazima.

HITIMISHO

Uamuzi wa kutafuta fursa za kazi Oman ni hatua ya ujasiri na yenye uwezo wa kubadilisha maisha yako na ya familia yako. Hata hivyo, mafanikio ya safari hii hayategemei bahati, bali maandalizi ya kina, utafiti, na umakini katika kila hatua. Ushauri uliotolewa katika makala hii unalenga kukuandaa kikamilifu – kuanzia kujua haki zako, kutambua mitego ya mawakala feki, kuelewa umuhimu wa mkataba wako, hadi kujiandaa kisaikolojia na kitamaduni. Kumbuka, maarifa ni nguvu. Unapokuwa na taarifa sahihi, unakuwa na uwezo wa kufanya maamuzi sahihi na kujilinda dhidi ya unyonyaji. Fanya kazi kwa bidii, heshimu sheria na tamaduni za wenyeji wako, na daima weka mawasiliano na ubalozi na familia yako. Kwa kufanya hivyo, unaweza kuifanya ndoto yako ya ajira Oman kuwa uhalisia wenye mafanikio na baraka.