Kazi Marekani bila degree (Nafasi za kilimo na viwanda)

UTANGULIZI

Marekani inajulikana duniani kote kama "Nchi ya Fursa" (Land of Opportunity), na kwa miongo mingi, imekuwa ndoto ya Watanzania wengi kwenda huko kufanya kazi na kuboresha maisha yao. Hata hivyo, dhana iliyozoeleka ni kwamba ili upate kazi Marekani, lazima uwe na elimu ya juu sana, kama vile shahada ya uzamili (Masters) au uwe daktari au mhandisi mbobezi. Ukweli ni kwamba soko la ajira la Marekani lina uhitaji mkubwa sana wa nguvukazi katika sekta ambazo hazihitaji shahada za chuo kikuu, hususan katika kilimo na viwanda. Kazi Marekani kwa watanzania katika nyanja hizi zinapatikana kwa wingi, lakini zinahitaji uelewa wa kina wa sheria za uhamiaji na aina za viza zinazohusika.

Katika makala hii, tutaangazia kwa undani jinsi Mtanzania wa kawaida anaweza kupata Ajira Marekani kwa watanzania katika sekta ya kilimo (kuchuma matunda, ufugaji) na viwanda (uzalishaji, ufungashaji, na usafi) bila kuwa na degree. Utajifunza kuhusu viza maalum kama H-2A na H-2B ambazo zimetengenezwa mahususi kwa ajili ya wafanyakazi wa muda wasio na ujuzi wa juu. Tutaelezea viwango vya mishahara ambavyo ni vikubwa ukilinganisha na soko la nyumbani, masharti ya kisheria, jinsi ya kuomba, na muhimu zaidi, jinsi ya kuepuka mawakala matapeli wanaowawinda watu wenye shauku ya kwenda Marekani. Lengo letu ni kukupa taarifa sahihi ili ufanye maamuzi sahihi.

MAHITAJI MUHIMU

Ingawa kazi hizi hazihitaji elimu ya juu ya darasani, serikali ya Marekani ina viwango vikali sana vya usalama na uhamiaji. Ili uweze kufanikiwa katika mchakato huu, unapaswa kuwa na nyaraka na sifa zifuatazo:

Pasipoti ya Kimataifa (Valid Passport): Hiki ndicho kigezo cha kwanza kabisa. Lazima uwe na pasipoti ya Tanzania ambayo ina uhalali wa angalau miezi sita zaidi ya muda unaotarajia kukaa Marekani. Hakikisha pasipoti yako iko katika hali nzuri na ina kurasa tupu za kutosha kwa ajili ya kugongewa viza.
Wasifu (CV/Resume) na Barua ya Maombi: Wamarekani wanatumia mfumo wa "Resume" badala ya CV ndefu. Unahitaji kuandaa wasifu mfupi (kurasa 1-2) unaoonyesha uzoefu wako wa kazi za mikono. Ikiwa unaomba kazi ya kilimo, elezea uzoefu wako wa shamba. Ikiwa ni kiwandani, elezea uzoefu wa kutumia mashine au kazi za nguvu. CV lazima iwe kwa Kiingereza.
Cheti cha Afya (Medical Checkup): Kabla ya kupewa viza, na wakati mwingine kabla ya kuanza kazi, utahitaji kupimwa afya. Marekani inazingatia sana magonjwa ya kuambukiza kama Kifua Kikuu (TB). Pia, baadhi ya waajiri wa viwandani watahitaji vipimo vya dawa za kulevya (Drug Test) ili kuhakikisha usalama eneo la kazi.
Kiwango cha Elimu na Uzoefu: Kwa kazi za H-2A na H-2B, shahada haihitajiki. Mara nyingi, elimu ya sekondari (Kidato cha Nne) inatosha kuthibitisha unajua kusoma na kuandika. Muhimu zaidi ni uzoefu wa kazi (Work Experience) na utayari wa kufanya kazi ngumu za kimwili.
Ujuzi wa Lugha (Kiingereza): Ingawa hupaswi kuwa na ufasaha wa kiwango cha chuo kikuu, lazima uwe na uwezo wa kuongea na kuelewa Kiingereza cha msingi (Basic English). Hii ni muhimu kwa ajili ya usaili ubalozini na kupokea maelekezo ya usalama kazini (Safety Instructions) ukifika Marekani.
Cheti cha Tabia Njema (Police Clearance): Marekani haitoi viza kwa watu wenye rekodi za uhalifu. Utahitaji cheti safi kutoka Jeshi la Polisi Tanzania kinachoonyesha huna hatia yoyote ya jinai. Hata kosa dogo linaweza kukufanya ukunyimwe viza.

UCHAMBUZI WA KINA

Aina za kazi zinazopatikana Marekani kwa Watanzania

Kuna aina mbili kuu za viza za kazi za muda kwa wasio na degree ambazo Watanzania wanaweza kuomba, nazo zinaamua aina ya kazi utakayofanya:

1. Kazi za Kilimo (Viza ya H-2A):

Viza hii ni kwa ajili ya wafanyakazi wa msimu katika sekta ya kilimo. Marekani ina mashamba makubwa sana ambayo yanahitaji nguvukazi wakati wa mavuno. Kazi hizi ni pamoja na:

Kuchuma matunda (Apples, Oranges, Berries) na mboga mboga.
Kupanda na palizi katika mashamba ya biashara.
Kuhudumia mifugo na kufanya usafi wa mabanda.
Kuendesha mitambo midogo ya kilimo (kama unauzoefu).

2. Kazi za Viwanda na Huduma (Viza ya H-2B):

Hii ni kwa ajili ya kazi zisizo za kilimo ambazo zina upungufu wa wafanyakazi Marekani. Hii ni viza yenye ushindani mkubwa. Kazi zake ni pamoja na:

Wafanyakazi wa viwanda vya kusindika nyama na samaki (Meat and Seafood packing/processing).
Kazi za ujenzi (Construction laborers).
Usafi katika mahoteli makubwa na resorts (Housekeeping).
Kazi za utunzaji wa bustani za mijini (Landscaping).

Njia za kuomba kazi Marekani ukiwa Tanzania

Mchakato wa kuomba Kazi Marekani kwa watanzania ni tofauti na nchi za Mashariki ya Kati. Huwezi tu "kununua viza." Lazima upate mwajiri kwanza. Hizi ndizo njia kuu:

Kutafuta Mtandaoni (Tovuti Rasmi): Serikali ya Marekani ina tovuti maalum inayoitwa SeasonalJobs.dol.gov. Hapa waajiri walioidhinishwa na serikali hutangaza nafasi za H-2A na H-2B. Unaweza kutafuta kazi hapa na kuwasiliana na waajiri moja kwa moja.

Mawakala wa Kimataifa (Recruiting Agencies): Kuna makampuni maalum (Headhunters) ambayo huajiriwa na makampuni ya Marekani kutafuta wafanyakazi kutoka Afrika. Ni lazima uwe makini sana hapa. Mawakala halali wa Marekani HAWARUHUSIWI KUMTOZA MWOMBAJI PESA YA KUTAFUTIWA KAZI (Recruitment Fees) kwa viza za H-2. Mwajiri ndiye humlipa wakala.

Mchakato wa visa ya kazi Marekani (Hatua kwa Hatua)

Hapa ndipo penye kiini cha mafanikio. Mchakato huu unahusisha serikali ya Marekani na mwajiri wako:

Mwajiri Kupata Kibali (Labor Certification): Mwajiri nchini Marekani lazima athibitishe kwa Wizara ya Kazi (Department of Labor) kuwa amekosa Wamarekani wa kufanya hiyo kazi na hivyo anahitaji kuajiri wageni.
Kujaza Fomu I-129: Baada ya kupata kibali, mwajiri atatuma maombi (Petition) kwa Idara ya Uhamiaji ya Marekani (USCIS) kwa niaba yako. Hii ikikubaliwa, utapata fomu inayoitwa I-797 (Notice of Action).
Kuomba Viza Ubalozini (DS-160): Ukishapata I-797, utaingia mtandaoni na kujaza fomu ya DS-160 kuomba viza ya H-2A au H-2B katika Ubalozi wa Marekani uliopo Dar es Salaam (Barabara ya Old Bagamoyo).
Usaili (Interview): Utalipia ada ya viza (ambayo mara nyingi mwajiri anatakiwa kukurudishia ukifika Marekani au kukulipia kabla) na kwenda kwenye usaili. Hapa utaulizwa kuhusu kazi yako, uzoefu, na nia yako ya kurudi Tanzania baada ya mkataba kuisha.
Kupata Viza na Kusafiri: Ukifaulu usaili, pasipoti yako itagongwa viza na utakuwa tayari kusafiri.

Viwango vya mishahara kwa kazi mbalimbali Marekani

Mishahara nchini Marekani hulipwa kwa saa. Kima cha chini cha mshahara (Minimum Wage) kinatofautiana kulingana na jimbo, lakini kwa kazi za H-2A na H-2B, serikali huweka kiwango maalum kinachoitwa AEWR (Adverse Effect Wage Rate) ili kulinda soko la ajira.

Sekta ya Kilimo (H-2A): Wastani wa malipo ni kati ya $12 hadi $16 kwa saa. Ukifanya kazi masaa 40 kwa wiki, unaweza kupata kati ya $1,920 hadi $2,560 kwa mwezi (Kabla ya makato). Hii ni sawa na takriban TZS Milioni 5 hadi 6.5 kwa mwezi.
Sekta ya Viwanda na Ujenzi (H-2B): Wastani ni $14 hadi $20 kwa saa. Pamoja na muda wa ziada (Overtime), mshahara unaweza kufika $3,000+ kwa mwezi (Takriban TZS Milioni 7.5+).

Faida kubwa ya viza ya H-2A ni kwamba mwajiri analazimika kisheria kukupatia nyumba ya kuishi bure na usafiri wa kwenda kazini, hivyo unapunguza sana gharama za maisha.

Hatua za kufuata baada ya kupata kazi

Baada ya kupata viza, hakikisha unasoma mkataba wako kwa makini. Mkataba utaainisha masaa ya kazi, malipo, na masharti ya kuishi. Kwa sheria za viza za H-2A, mwajiri anapaswa kulipia au kukurudishia gharama za nauli ya ndege kutoka Tanzania hadi Marekani. Usikubali kuingia nchini humo bila kuwa na mawasiliano ya uhakika ya nani atakupokea uwanja wa ndege.

FAIDA NA CHANGAMOTO

Faida za kufanya kazi Marekani

Mshahara Mkubwa: Kiasi unachoweza kupata kwa mwezi mmoja Marekani kinaweza kuwa sawa na mshahara wa mwaka mzima kwa kazi kama hiyo nchini Tanzania. Hii inakupa nafasi ya kuweka akiba kubwa.
Uzoefu na Ujuzi: Utajifunza mbinu za kisasa za kilimo na uzalishaji viwandani, matumizi ya teknolojia, na utamaduni wa kazi wa kimataifa.
Gharama za Mwajiri: Kwa kazi za kilimo (H-2A), mwajiri anagharamia malazi na usafiri wa kuja na kurudi, jambo ambalo ni faida kubwa sana kiuchumi.
Sheria za Kazi: Marekani ina sheria kali zinazolinda wafanyakazi. Hata kama wewe ni mgeni, una haki ya kulipwa kulingana na mkataba na kufanya kazi katika mazingira salama.

Changamoto za kuzingatia

Hali ya Hewa: Majimbo mengi ya kilimo na viwanda yanaweza kuwa na baridi kali sana (Winter) au joto kali, kitu ambacho kinaweza kuwa kigumu kuzoea kwa mtu aliyetoka Tanzania.
Kazi za Nguvu: Kazi hizi ni za kuchosha sana kimwili. Kusimama masaa 8-10 kiwandani au kuchuma matunda juani kunahitaji afya imara na uvumilivu.
Upweke na Utamaduni: Marekani ni nchi ya kibepari ambapo kila mtu yuko bize. Mfumo wa maisha wa kijamii ni tofauti sana na Tanzania, na unaweza kujisikia mpweke.
Ukomo wa Viza: Viza hizi ni za muda (Seasonal). Hazikupi moja kwa moja Uraia au Green Card. Lazima urudi nyumbani mkataba ukiisha, vinginevyo unakuwa "Illegal Immigrant" na maisha yanakuwa magumu.

MBINU ZA MAFANIKIO NA VIDOKEZO

Jihadhari na Matapeli: Hii ndiyo namba moja. Mtu yeyote anayekuambia umlipe mamilioni ya shilingi ili akupe viza ya Marekani "Chap Chap" ni tapeli. Viza inatolewa na Ubalozi tu, siyo mtu binafsi. Usilipe pesa ya "Agency Fee" kwa kazi za H-2A/H-2B; ni kinyume cha sheria ya Marekani kwa mwajiri kumtoza mfanyakazi gharama hizi.
Jenga Uaminifu wakati wa Usaili: Unapokuwa ubalozini, maafisa wanataka kujua kama utarudi Tanzania baada ya kazi. Onyesha una familia, mali, au sababu za msingi zinazokufunga na Tanzania. Ukionyesha una nia ya kuzamia, utanyimwa viza.
Jifunze Kiingereza: Anza kujifunza maneno ya msingi ya kazi unayoenda kufanya. Hii itakuongezea nafasi ya kupendwa na mwajiri na hata kuitwa tena msimu ujao.
Weka Akiba: Marekani ina vishawishi vingi vya manunuzi. Kumbuka lengo lako. Tuma pesa nyumbani na wekeza kwenye miradi endelevu Tanzania.

MASWALI YANAYOULIZWA MARA KWA MARA (FAQ)

Swali la 1: Je, naweza kwenda na mke au watoto nikipata kazi hizi?

Kwa viza za H-2A na H-2B, inawezekana kisheria kuwaleta mke na watoto chini ya viza ya H-4. Hata hivyo, wategemezi hawa hawaruhusiwi kufanya kazi Marekani. Kwa kuwa mshahara wako utakuwa wa kawaida na gharama za maisha ni kubwa, ni vigumu sana kumudu kuishi na familia kwa mshahara wa kazi za msimu. Wengi huacha familia nyumbani.

Swali la 2: Je, viza hizi zinaweza kunipa Green Card?

Viza za H-2A na H-2B ni viza zisizo za wahamiaji (Non-immigrant visas). Zimekusudiwa kwa kazi za muda mfupi. Ni vigumu sana kubadilisha viza hizi kuwa Green Card (Permanent Residency) moja kwa moja. Njia hiyo ipo lakini ni ndefu, ngumu, na inahitaji mwajiri kukudhamini kwa viza nyingine, jambo ambalo ni nadra kwa kazi za lao.

Swali la 3: Je, nikizidisha muda wa viza (Overstay) nini kitatokea?

Kuzidisha muda ni kosa kubwa la jinai. Ukikamatwa, utarudishwa nyumbani (Deported) na kufungiwa kuingia Marekani kwa miaka 10 au maisha. Pia utapoteza haki zote za kisheria na utaishi kwa hofu. Ni bora kurudi nyumbani kwa heshima na kuomba tena msimu ujao.

Swali la 4: Ni gharama kiasi gani kuanza mchakato huu?

Gharama zako binafsi zinapaswa kuwa Pasipoti na nauli ya kwenda Ubalozini. Kwa sheria za Marekani (haswa H-2A), mwajiri anatakiwa kulipia gharama za wakala, viza, na nauli ya ndege. Ikiwa unaambiwa ulipe mamilioni kwa ajili ya "placement fee", shtuka.

Swali la 5: Je, kuna ukomo wa umri kwa kazi hizi?

Kisheria lazima uwe na miaka 18 na kuendelea. Hakuna ukomo rasmi wa juu, lakini kwa kuwa kazi hizi ni za nguvu (manual labor), waajiri wanapendelea watu wenye nguvu na afya njema, mara nyingi kati ya miaka 20 hadi 45.

HITIMISHO

Kupata Kazi Marekani bila degree kupitia sekta ya kilimo na viwanda inawezekana na ni fursa halisi inayoweza kubadilisha maisha yako na ya familia yako. Siri ya mafanikio ipo katika kufuata njia sahihi, kuwa na uvumilivu, na kuepuka njia za mkato zinazoishia kwenye utapeli. Marekani inahitaji watu wachapakazi, na Watanzania wana sifa hiyo. Anza leo kuandaa pasipoti yako, jifunze Kiingereza, na utafute taarifa kwenye tovuti rasmi. "Ndoto ya Marekani" (American Dream) inaweza kutimia hata kwa kupitia jembe au kiwanda, ilimradi uwe na malengo na nidhamu.