Karibu Kusini: Nyumbani kwa Wanaume wa Shoka
Hebu vuta picha uko ndani ya basi la kwenda Mtwara, ukipita daraja la Mkapa, ukisikia harufu ya bahari ikichanganyika na upepo mwanana wa Kusini. Kuna kitu cha kipekee kuhusu eneo hili la Tanzania, lakini kitu cha pekee zaidi ni watu wake, hususan wanaume wa Mtwara. Hawa siyo wanaume wa kawaida tu; ni mchanganyiko wa utamaduni uliokomaa, misimamo thabiti, na roho ya kipekee ambayo ni ngumu kuipata kwingineko. Ukisikia mtu anasema "Mtwara Kuchele," hawamaanishi tu macheo ya jua, wanamaanisha mwamko wa kifikra na uchapakazi.
Wanaume wa Mtwara, wakiwemo Wamakonde, Wayao, na Wamakua, wamebeba sifa ambazo mara nyingi hazizungumzwi kwa kina. Watu wengi huishia kwenye stori za korosho na gesi, lakini wanasahau kuwa rasilimali kubwa ya Mtwara ni nguvu kazi na haiba ya wanaume hawa. Katika ulimwengu wa sasa ambapo thamani ya uanaume (masculinity) inaonekana kuyumba, mwanaume wa Mtwara bado amesimama imara kama nguzo ya familia, akishikilia mila na desturi huku akipambana na maisha ya kisasa.
Sasa, kaa vizuri, chukua kikombe chako cha kahawa au tangawizi, na tuingie ndani zaidi kuchambua hawa "Waungwana wa Kusini." Je, ni kweli wana wivu kama inavyosemekana? Je, pesa ya korosho inawafanya wawe na kiburi au wakarimu? Na muhimu zaidi, ukimpata mmoja, utamweka vipi asiende kwa mwingine? Twende kazi.
Muonekano na Haiba: Weusi ni Dhahabu (Black is Gold)
Tukianza na kile kinachoonekana kwa macho, wanaume wa Mtwara wana sifa moja kuu inayowatofautisha na wengi: Rangi yao ya asili. Hawa ni wanaume ambao wamebarikiwa na "melanin" ya kutosha. Hawana haja ya kutumia mikorogo wala filters za Instagram kuficha uhalisia wao. Weusi wao ni ule unaong'aa, unaoashiria afya na nguvu. Hii inawapa mvuto wa kipekee sana, ule mvuto wa kiume (rugged handsomeness) ambao wanawake wengi huutafuta.
Lakini si rangi tu; ni jinsi wanavyojibeba. Mwanaume wa Mtwara anatembea kwa kujiamini. Akivaa kanzu, inampendeza haswa. Akivaa suti, inamkaa. Akivaa jeans na t-shirt ya kawaida, bado anaonekana yuko 'smart'. Hii inatokana na asili ya kazi zao na mtindo wa maisha. Wengi wao wamezoea shughuli za nguvu tangu wadogo, iwe ni kilimo cha korosho, uvuvi, au biashara, jambo linalowafanya wawe na miili iliyokaza (fit) bila hata kwenda gym.
Suala la usafi na unadhifu pia ni sehemu ya utambulisho wao, hasa ikizingatiwa kuwa Mtwara ni mkoa wenye waumini wengi wa Dini ya Kiislamu. Unadhifu ni sehemu ya imani, na mwanaume wa Mtwara anajua kuwa 'Uislamu ni Usafi'. Siku ya Ijumaa, utawaona wakiwa wameng'aa kwenye kanzu zao safi, wakienda msikitini kwa unyenyekevu. Hii inawapa heshima (dignity) ambayo inamfanya mwanamke ajisikie fahari kutembea naye barabarani.
Tabia katika Mapenzi na Ndoa: Uongozi na Mahaba
Hapa ndipo penye utamu wenyewe. Wengi wanajiuliza, hivi kuolewa na mwanaume wa Mtwara kunafananaje? Jibu ni rahisi na gumu kwa wakati mmoja. Ni rahisi kwa sababu wanajua kupenda, na ni gumu kwa sababu wanatarajia heshima inayoendana na nafasi yao. Mwanaume wa Mtwara hajawahi kusahau maandiko yanayosema "Wanaume ni wasimamizi wa wanawake" (Qur'an 4:34). Hii haimaanishi ubabe, bali inamaanisha uwajibikaji.
Nafasi ya Mume kama Kiongozi (Qawwam)
Tofauti na maeneo mengine ambapo majukumu yameanza kuchanganyikana, mwanaume wa Mtwara bado anaamini jukumu la kutafuta riziki ni lake kwa asilimia kubwa. Hataki kumuona mke wake akiteseka na jua la utafutaji ikiwa yeye ana nguvu. Akipata pesa, anahakikisha nyumbani kumenoga. Hawa sio wale wanaume wa "baby naomba niletee vocha." Hapana. Yeye ndiye mpaji, na anajivunia nafasi hiyo. Hii ni sifa adhimu inayowapendeza Mwenyezi Mungu, kwani kumhudumia mke na watoto ni Sadaka kubwa sana.
Wivu wa Mapenzi au Ulinzi?
Kuna dhana imeenea kuwa wanaume wa Kusini wana wivu sana. Ukweli ni kwamba, wanaume wa Mtwara wana "Protective Instinct" (Silika ya Ulinzi) ya hali ya juu. Kwao, mke ni johari, ni hazina ambayo haipaswi kuchezewa. Akikupenda, amekupenda mazima, na hataki kuona mtu mwingine analeta mchezo kwenye himaya yake.
Hebu fikiria scenario hii: Uko naye kwenye sherehe, na kuna mwanaume mwingine anakuletea mazoea yaliyopitiliza. Mwanaume wa Mtwara hatapiga kelele hapo hapo (wana busara), lakini utaona jicho lake limebadilika, na 'body language' yake itamtambulisha yule mwingine kuwa "Hapa umepotea njia." Huu si wivu wa kijinga, ni wivu wa kumlinda amtakaye, na katika Uislamu, wivu wa mume kwa mkewe unaruhusiwa na ni dalili ya mapenzi ya dhati, mradi usivuke mipaka na kuwa kero.
Mapenzi ya Kitandani na Ujuzi wa Asili
Tusingekuwa watenda haki kama tusingegusia hili. Utamaduni wa unyago na jando umejenga msingi imara sana wa masuala ya faragha kwa watu wa Kusini. Mwanaume wa Mtwara anajua nini maana ya kumridhisha mwenza wake. Hawakurupuki. Wanajua kuwa mapenzi sio tendo la mwili tu, bali ni hisia na maneno matamu. Lugha yao wakiwa faragha ni laini, yenye mvuto, na wanajua thamani ya kumfanya mwanamke ajihisi ni malkia. Hii ni sifa ambayo inawafanya ndoa zao nyingi kudumu, kwani wanajua kuzungumza lugha ya mwili kwa ufasaha.
Uchapakazi, Pesa na Maisha ya Kijamii
Ukisikia neno "Korosho," unawaza nini? Pesa, sivyo? Msimu wa korosho Mtwara ni kama sikukuu. Pesa inamwagika, na mzunguko wa hela unakuwa mkubwa. Lakini, je, wanaume wa Mtwara ni watu wa kutegemea msimu tu? La hasha.
Ukiachana na korosho, wanaume hawa ni wachapakazi hodari. Bahari imewafunza ujasiri kupitia uvuvi, na ardhi imewafunza uvumilivu kupitia kilimo. Siku hizi, pamoja na gesi asilia kugunduliwa, vijana wengi wa Mtwara wamechangamkia fursa za kibiashara na ufundi. Hawabweteki. Mwanaume wa Mtwara anaweza kuwa anafanya kazi ofisini, lakini jioni ana biashara yake ya pembeni, au ana shamba analosimamia. Ile dhana ya uvivu ni mwiko kwao.
Kwenye matumizi, wako 'Calculated' lakini 'Generous'. Akipata pesa, kitu cha kwanza ni familia, cha pili ni ndugu na jamaa, halafu anajipongeza. Ukarimu ni sehemu ya DNA yao. Ukienda kumtembelea mwanaume wa Mtwara kwake, hata kama hana kitu kikubwa, atahakikisha umekula na umeshiba. Hii roho ya utoaji ni baraka, na ndiyo maana Mwenyezi Mungu anaendelea kuwapa neema ya rasilimali. Hawana mkono wa birika (ubakhili) linapokuja suala la kuwakarimu wageni au kusaidia jamii.
Kwenye ujamaa, wanapenda sana 'Ushkaji'. Utakuta wana vikundi vyao vya kusaidiana, wanakutana kubadilishana mawazo, kunywa kahawa, na kujadili maendeleo. Hawana unafiki mwingi; akikusimanga anakusimanga usoni, akikusifia anakusifia kweli. Uwazi huu unajenga urafiki wa kudumu.
Mambo ya Kuzingatia Ukitaka Kumnasa (Na Kumtunza)
Kama umeshawishika na unataka kuwa na "Mr. Mtwara," basi kuna kanuni lazima uzijue. Hawa si wanaume wa kuburuzwa, na wanahitaji mwanamke anayejitambua. Hapa kuna mbinu za ki-intelijensia za kuhakikisha unauteka moyo wake:
- Heshima na Adabu (Muhimu Sana): Jambo la kwanza, la pili, na la tatu ni Heshima. Mwanaume wa Mtwara anaweza kuvumilia ukosefu wa pesa, lakini hawezi kuvumilia dharau. Kumpokea mumewe kwa heshima, kumuita majina mazuri, na kutomjibu hovyo mbele ya watu ni silaha kubwa. Katika Uislamu, mke mwema ni yule mtii kwa mumewe katika mambo ya kheri, na hii ndiyo sifa inayowafanya wanaume hawa wayeyuke kabisa.
- Jikubali na Uwe Msafi: Wanapenda wanawake wanaojipenda na kujitunza. Usafi wa mwili na mavazi ni muhimu. Japo wanapenda kisasa, lakini mwanamke anayejisitiri (mwenye staha) anapewa 'Credit' kubwa zaidi. Vaa nguo zinazoonesha heshima yako na thamani yako. Mwanamke anayejiheshimu huvutia mwanaume anayetaka kuoa, sio kuchezea tu.
- Jikoni Lazima Panuke: Ukisikia msemo "Njia ya kufika moyoni mwa mwanaume ni tumboni," basi ulijulishwa kwa ajili ya wanaume wa Mtwara. Jifunze kupika. Wali wa nazi, samaki wa kuchoma, mchuzi wa pweza, na mapishi mengine ya pwani. Mwanaume wa Mtwara akila chakula kibovu, anahisi kama hapendwi. Chakula kitamu ni ishara ya upendo na kujali. Akirudi nyumbani na kukuta harufu nzuri ya viungo, nusu ya uchovu wake huisha hapo hapo.
- Epuka Umbea na Maneno Mengi: Wanaume wa Mtwara ni watu wa vitendo zaidi kuliko maneno. Mwanamke muongeaji sana, mpayukaji, au mbea wa mtaani anaweza kumkera sana. Wanapenda utulivu (Peace of Mind). Nyumba iwe sehemu ya kupumzika, sio mahakama. Kuwa msikivu na mshauri wake, badala ya kuwa mpiga kelele.
- Thamini Ndugu Zake: Jamii za Kusini zinaishi kindugu sana. Ukimpend yeye, lazima uwapende na ndugu zake. Usiwe kwanzo wa kuweka mpasuko kati yake na mama yake au kaka zake. Ukionyesha upendo kwa familia yake, atakuona wewe ni mwanamke wa dhahabu na atakulinda kwa gharama yoyote.
Maswali Yanayoulizwa Sana (FAQ)
1. Je, Wanaume wa Mtwara wana wivu uliopitiliza?
Hapana, si wivu wa sumu. Wana wivu wa kistaarabu wa kulinda heshima ya ndoa na familia zao. Wanajali sana nani anasogelea "himaya" yao. Ukimpa uhakika na uaminifu, utagundua kuwa ni watu wenye amani sana na hawana shida ndogo ndogo za kukagua simu bila sababu.
2. Je, lazima uwe Mwislamu ili kuolewa na Mwanaume wa Mtwara?
Ingawa wengi wao ni Waislamu na wanapendelea kuoa wanawake wa dini yao ili kuendeleza ibada na malezi ya kiroho kwa pamoja, hii haimaanishi kuwa hawaoi dini nyingine. Hata hivyo, mwanamke anayeolewa na mwanaume wa Kiislamu anatarajiwa kuheshimu taratibu za mume wake, na mara nyingi Uislamu unahimiza ndoa kuwa na mwongozo mmoja wa kiroho ili kuepusha migogoro ya baadaye. Muhimu ni makubaliano na heshima.
3. Vipi kuhusu suala la kuongeza wake (Polygamy)?
Kwa kuwa wengi wanafuata dini ya Kiislamu, suala la kuoa mke zaidi ya mmoja (hadi wanne) ni halali na linakubalika kisheria na kidini, mradi tu kuwe na uadilifu. Mwanaume wa Mtwara akiamua kuongeza mke, mara nyingi hufanya hivyo kwa kufuata taratibu na uwazi, sio kwa kificho cha "nyumba ndogo." Hii ni bora zaidi kuliko kuwa na mahusiano ya nje yasiyo rasmi ambayo ni dhambi na hatari kwa afya.
4. Chakula chao pendwa ni nini?
Wanaume wa Mtwara wanapenda vyakula vya asili na vya pwani. Wali wa nazi, ugali wa muhogo (udaga) na samaki, mboga za majani kama majani ya maboga au kisamvu, na bila kusahau korosho kama kiburudisho. Hawapendi vyakula vya "chap chap" (Junk food) kila siku; wanapenda mlo kamili.
Moyo wa Mtwara: Zaidi ya Mahusiano
Kuzungumzia wanaume wa Mtwara ni kuzungumzia historia, utamaduni, na ubinadamu uliotukuka. Ukiacha yote tuliyojadili, kitu kikubwa utakachokipata kwa mwanaume wa Mtwara ni "Ukweli." Hawajui kuigiza maisha. Akisema ndiyo, ni ndiyo. Akisema hapana, ni hapana. Katika dunia iliyojaa ulaghai, kupata mtu mkweli ni zawadi adimu.
Kama wewe ni mwanamke unayetafuta mwenza wa maisha, na ukabahatika kukutana na kijana kutoka ardhi hii ya korosho na gesi, mshikilie. Mpe heshima yake, mpe utulivu, naye atakupa dunia yake yote. Mahusiano na mwanaume wa Mtwara si tu kuhusu mapenzi, ni kuhusu kujenga familia imara, yenye maadili, na yenye kumcha Mungu. Ni safari tamu ya maisha ambayo itakufanya ujisikie salama na mwenye thamani kila siku.
