Karibu Kwenye Mji wa Asali na Utemi: Utangulizi
Ukitaka kuujua utamu wa ngoma, ingia ucheze, lakini ukitaka kuujua utamu wa mapenzi yaliyokolea viungo vya asili na heshima ya "Shikamoo", basi funga safari mpaka Tabora. Hapa tunazungumzia ardhi ya Wanyamwezi, mji ambao historia inasema ulikuwa kitovu cha biashara na njia kuu ya misafara. Lakini achana na historia ya darasani, leo tuko hapa kuwasha tochi na kumulika kitu kimoja tu: Wanaume wa Tabora. Hawa ni kina nani hasa? Wana nini cha ziada ambacho kinawafanya wanawake wengi wa Pwani na Bara kutamani kuweka makazi yao hapo?
Kuna msemo wa mtaani unasema, "Ukionja asali ya Tabora, sukari ya dukani utaiona chungu." Hii si kwa ajili ya asali ya nyuki tu, bali ni sitiari inayowakilisha haiba na ukarimu wa wanaume wa mkoa huu. Mwanaume wa Tabora ni mchanganyiko wa kipekee wa ukali wa 'Chief Mirambo' na upole wa kiungwana uliokolezwa na misingi imara ya dini ya Kiislamu, ambayo ndiyo taa inayoongoza maisha ya wengi wao katika mkoa huu. Ingawa wapo pia ndugu zetu wa imani nyingine wanaoishi hapa kwa amani na upendo, ni wazi kuwa upepo wa Tabora unavuma kwa adhana na swala tano, jambo linalowapa wanaume hawa nidhamu ya hali ya juu.
Hivyo, kama wewe ni dada uliye katika harakati za kutafuta ubavu wako, au ni kaka unayetaka kujitathmini kama unakidhi vigezo vya kuwa "Mnyamwezi" halisi, tulia. Shusha pumzi. Leo tunakwenda kuvunja mifupa huku tukinywa supu ya maana. Tutazungumzia kila kitu kuanzia jinsi wanavyovaa, wanavyopenda, wanavyohudumia, na kwanini wivu wao unaweza kukufanya uhisi unalindwa na jeshi la mtu mmoja. Hakuna kona tutakayoacha.
Muonekano na Haiba: Kati ya Kanzu na Swag za Kiume
Tukianza kutazama taswira ya nje, mwanaume wa Tabora si mtu wa kupuuza muonekano wake. Hata hivyo, usitegemee kuona 'urembo' wa kupitiliza kama wa wanaume wa baadhi ya mikoa mingine wanaoshindana na wanawake kwa marashi. Hapana. Mwanaume wa hapa anaamini katika unadhifu wa kiume—le 'Masculine Cleanliness'.
Nadhifu wa Ijumaa na Siku za Kazi
Kitu cha kwanza utakachogundua ni heshima yao kwa mavazi ya stara. Kutokana na misingi ya Uislamu iliyoikumbatia jamii hii, utamkuta mwanaume wa Tabora aking'ara sana siku ya Ijumaa akiwa ndani ya kanzu safi, kofia iliyokaa vizuri kichwani, na harufu ya uturi mwororo isiyo na kero. Hii si tu kwa ajili ya ibada, bali ni 'Lifestyle'. Wanajua kuwa usafi ni sehemu ya imani, na Mwenyezi Mungu ni mzuri na anapenda vizuri. Hata siku za kawaida, akivaa shati na suruali, utaona pasi imenyooka. Hawa ni watu wanaojua nini maana ya kujiheshimu mbele za watu.
Haiba ya 'Kitemi' (The Chief's Aura)
Kuna kitu kinaitwa 'Aura' au mng'ao wa asili. Wanyamwezi wana asili ya utemi (Chiefdom). Hata kama hana pesa nyingi mfukoni, mwanaume wa Tabora anatembea kwa kujiamini. Hatembei akiinamisha kichwa hovyo. Ana 'confidence' ya asili inayomfanya aonekane kama kiongozi wa familia hata kabla hajaoa. Hii inawavutia sana wanawake wanaotafuta mwanaume mwenye msimamo, sio yule anayeyumbishwa na upepo kama bendera. Macho yao yanaongea lugha ya "Mimi ni mlinzi wako," na hiyo inajenga hisia ya usalama kwa yeyote aliye karibu naye.
Mapenzi, Ndoa na Familia: Ndani ya Nyumba ya Mnyamwezi
Sasa tunaingia kwenye kiini cha makala yetu. Hapa ndipo penye utamu wote na ndipo penye maswali mengi. Wanaume wa Tabora wanapendaje? Ukibahatika kuingia kwenye 'radar' zao, jiandae kwa safari ya aina gani? Tuivunje hii mada vipande vipande.
1. Ulinzi na Wivu wa Kimapenzi (Protective Jealousy)
Tusiseme uongo, mwanaume wa Tabora ana wivu. Lakini huu si wivu wa kijinga wa kukufungia ndani na pingu, bali ni ule wivu wa kighayra (Gheerah) unaotokana na mapenzi ya dhati na mafundisho ya dini. Katika Uislamu, mwanaume ndiye mlinzi wa heshima ya mke wake. Kwa Mnyamwezi, mke ni hazina, ni kito cha thamani ambacho hakitakiwi kuchezewa au kutazamwa kwa jicho la husuda na kila mpita njia.
"Mwanaume wa Tabora hawezi kuvumilia kuona mke wake anacheka na wanaume ovyo mtaani. Kwake hiyo ni dharau. Akikupenda, anataka dunia ijue wewe ni wake, na anataka kukulinda dhidi ya fitina za nje. Hivyo, ukiona anakuuliza 'Umetoka na nani?' au 'Mbona umechelewa kurudi?', usione kama anakubana, bali elewa kuwa anatekeleza jukumu lake la kukulinda kama mboni ya jicho lake."
2. Ukarimu wa Kifalme (The Provider Mentality)
Kwenye suala la kuhudumia, mwanaume wa Tabora hapendi aibu. Hata kama maisha ni magumu, atapambana kufa na kupona kuhakikisha mezani kuna chakula. Utamaduni wao hauruhusu mwanaume kukaa kijiweni akicheza drafti huku mke akihangaika kutafuta mboga. Hiyo ni fedheha kubwa.
- Chakula ni Ibada: Kwao, kula vizuri ni sehemu ya furaha ya nyumba. Hivyo, usishangae akija na nyama kilo mbili, mchele wa Mbeya (au wa Tabora maana mpunga unalimwa pia), na asali ya kutosha. Anataka akirudi nyumbani, harufu ya mapishi yakoimkaribishe mlangoni.
- Kutunza Wakwe: Mwanaume wa Tabora akioa, haoi mke tu, ameoa ukoo. Ana ile roho ya kusaidia mawifi, mashemeji na wakwe. Ni jambo la kawaida sana kukuta mwanaume wa Tabora anasomesha wadogo wa mke wake bila kunung'unika, akiamini kuwa kutoa ni moyo na Mwenyezi Mungu humlipa mtoaji.
3. Mapenzi ya Kitandani na Ujuzi wa Asali
Hapa inabidi tunong'one kidogo. Inasemekana, na wengi wamethibitisha, matumizi ya asali mbichi katika mlo wa kila siku wa wanaume wa Tabora yanawapa nguvu za kipekee za kiume. Hawa si watu wa kuchoka haraka. Lishe yao ya asili; ugali wa dona, maziwa ya mgando, na hiyo asali, inawafanya kuwa "Machine" linapokuja suala la kumpa haki yake ya ndoa mke wake.
Zaidi ya nguvu, wanaume hawa wanajua kubembeleza. Lugha yao ina lafudhi fulani ya upole na unyenyekevu wanapokuwa faragha. Neno "Mke wangu" likitamkwa na Mnyamwezi lina uzito wake. Wanajua kuthamini faragha na kumpa mwanamke kipaumbele, wakiamini kuwa kumfurahisha mke ni ufunguo wa baraka ndani ya nyumba.
Maisha ya Kijamii, Uchumi na Utafutaji
Ukitoka nje ya kuta za nyumba, unakutana na mwanaume mpambanaji. Tabora si mkoa wenye fursa za dharura kama Dar es Salaam, hivyo wanaume wa hapa wamejifunza kuwa wabunifu na wavumilivu.
Wakulima na Wafanyabiashara Hodari
Wengi wanajihusisha na kilimo cha tumbaku, mpunga, na biashara ya mazao ya misitu kama asali na mbao. Hii inawajenga kuwa na tabia ya uvumilivu. Mkulima anajua kusubiri mvua, anajua kupalilia, na anajua kusubiri mavuno. Tabia hii inahamia hata kwenye mahusiano. Mwanaume wa Tabora si mwepesi wa kukata tamaa na mwanamke wake. Anaweza kuvumilia misukosuko ya ndoa akiamini "mvua itanyesha" na mambo yatakuwa sawa.
Ushirikiano na Udugu (Brotherhood)
Ukienda kwenye vijiwe vya kahawa (ambavyo ni maarufu sana Tabora jioni), utakuta wanaume wamekaa wakijadili maisha, siasa, na dini. Kuna "Brotherhood" imara sana. Mwanaume wa Tabora akipata tatizo, rafiki zake hawamwachi. Hii ina maana gani kwako kama mwanamke? Ina maana mumeo ana 'Support System' imara. Hawezi kubaki peke yake wakati wa shida. Lakini pia, hii inakuhitaji uwe na heshima kwa rafiki zake. Usiwe mwanamke wa kununa ovyo marafiki wa mumeo wanapokuja kumsalimia, kwani kwao urafiki ni kama undugu wa damu.
Mambo ya Kuzingatia Ukitaka Kumnasa Mwanaume wa Tabora
Je, umesoma sifa hizo juu na roho imedondoka? Unataka kumnasa "Sultan" wa Tabora awe wako daima? Basi shika mbinu hizi za ki-intelijensia ambazo hazishindwi. Hapa hakuna uchawi, ni saikolojia na utamaduni tu.
- Miliki Jiko Lako Kikamilifu: Hili ni muhimu sana. Mwanaume wa Tabora na chakula cha mgahawani ni vitu viwili tofauti. Anataka akirudi nyumbani ale chakula cha mkono wa mkewe. Jifunze kupika ugali (usiwe mlaini kama uji, uwe mgumu kidogo), mboga za majani zilizokaangwa vizuri, na nyama. Ukijua kupika vizuri, umemaliza asilimia 50 ya kazi.
- Adabu na Heshima (Code ya Shikamoo): Hata kama una PhD, unapokuwa na mwanaume wa Tabora, heshima inatangulia. Hii haimaanishi utumwa, inamaanisha kutambua nafasi yake. Kumsalimia, kumsikiliza anapoongea, na kutopandisha sauti juu yake ni vitu vitakavyomfanya akupende mpaka akili imruke. Wanapenda mwanamke "Mstahimilivu" na mwenye kauli njema.
- Zingatia Dini na Stara: Kama nilivyogusia awali, Uislamu una nafasi kubwa. Mwanaume wa Tabora anavutiwa zaidi na mwanamke anayejitambua na kujistiri. Hata kama wewe si Muislamu, mavazi ya heshima yanavutia zaidi kwake kuliko mavazi ya nusu uchi. Ukionyesha kumuogopa Mungu na kupenda mambo ya kheri, unagusa moyo wake moja kwa moja.
- Usiwe na Papara na Pesa: Wanaume hawa wanatoa, ndiyo, lakini hawapendi mwanamke anayewafanya kama mashine ya ATM (Gold Digger). Monyeshe kuwa unampenda yeye kama yeye, na unaweza kusimama naye kwenye shida na raha. Ukimwonyesha kuwa unajali uchumi wake na unamsaidia kuutunza, atakukabidhi kila kitu alichonacho.
- Epuka Umbeya na Skendo: Mwanaume wa Tabora hapendi mwanamke ambaye jina lake liko kila mdomo mtaani kwa skendo. Wanapenda maisha ya faragha ("Low profile"). Ukiweza kutunza siri za nyumba yako, utadumu naye milele.
Maswali Yanayoulizwa Sana (FAQ)
Hapa chini ni baadhi ya maswali ambayo wadada wengi huuliza wanapokutana na wanaume wa mkoa huu.
Je, ni kweli Wanaume wa Tabora wana wivu sana?
Ndiyo na hapana. Wana wivu wa kighayra, yaani wivu wa kulinda heshima na kuzuia maovu. Hawana wivu wa kuzuia maendeleo yako. Wivu wao ni ishara ya upendo na kujali, siyo ya kukutesa. Ukimwelewa, utafurahia kulindwa huko.
Chakula chao pendwa ni kipi?
Ingawa wanakula vyakula vingi, Ugali wa Dona (mahindi yasiyokobolewa) na mlenda au kuku wa kienyeji, pamoja na maziwa ya mgando ni vyakula vya heshima sana. Pia, asali ni kiungo muhimu sana mezani kwao, iwe kwenye chai au kama dawa.
Je, wanaruhusu wanawake kufanya kazi?
Zamani ilikuwa changamoto, lakini siku hizi mambo yamebadilika. Wanaume wengi wa Tabora wanaruhusu wake zao kufanya kazi au biashara, mradi tu kazi hiyo isiathiri heshima ya ndoa na malezi ya watoto. Uislamu pia haukatazi mwanamke kufanya biashara halali, hivyo wakifuata misingi hiyo, hakuna tatizo.
Je, lazima niwe Mnyamwezi ili niolewe nao?
Hapana kabisa. Wanaume wa Tabora wanaoana na makabila yote. Muhimu ni tabia, heshima, na kuelewana. Upendo hauchagui kabila, na wao wanajua hilo vizuri sana.
Neno la Moyoni
Ukiitazama Tabora kwa jicho la kawaida, unaweza kuona jua kali na vumbi, lakini ukiiangalia kwa jicho la moyo, utaona chemchemi ya upendo wa dhati kutoka kwa wanaume wanaojua maana ya uwajibikaji. Mwanaume wa Tabora si malaika, ana mapungufu yake kama binadamu wengine, lakini kwenye mizani ya mapenzi, uaminifu, na utunzaji wa familia, uzito wake ni wa dhahabu.
Kama umepata bahati ya kupendwa na kijana kutoka ardhi ya Mirambo,mshikilie vizuri. Mpe heshima yake, mpikie chakula kizuri, na zaidi ya yote, mhimize katika kumcha Mwenyezi Mungu, kwani nyumba inayojengwa juu ya misingi ya ibada haibomoki kamwe. Mapenzi na Mnyamwezi ni kama asali ya Tabora; yakikolea, hayachuji utamu wake miaka nenda rudi.
