Gharama za kwenda kufanyia kazi Oman kutoka Tanzania

UTANGULIZI

Soko la ajira la kimataifa limekuwa kimbilio kubwa kwa Watanzania wengi wanaotafuta kuboresha maisha yao kiuchumi. Kati ya nchi za Ghuba ambazo zimekuwa zikivutia idadi kubwa ya wafanyakazi kutoka Tanzania, Oman inashika nafasi ya pekee. Mada ya "Gharama za kwenda kufanyia kazi Oman kutoka Tanzania" ni muhimu sana kwa sababu kuna upotoshaji mwingi unaofanywa na mawakala wasio waaminifu. Watu wengi huambiwa kuwa safari ni bure kabisa, lakini wanajikuta wanakwama njiani au wanapata matatizo kwa kukosa pesa ya kujikimu au kukidhi mahitaji ya awali ya kiserikali.

Katika makala hii, tutachambua kwa kina kila hatua inayohitajika na gharama zake halisi. Lengo ni kumpa mtafuta kazi picha kamili ya kiasi gani cha pesa anachopaswa kuwa nacho mkononi kabla ya kuanza mchakato huu. Tutagusia gharama za kiserikali kama pasipoti, gharama za kiafya (medical checkup), na gharama ndogondogo ambazo mara nyingi hazitajwi. Aidha, utajifunza kuhusu aina za kazi zinazopatikana kama vile Ajira Oman, fursa za kazi za usafi, na kazi za ulinzi, pamoja na viwango vya mishahara unayoweza kutegemea ili uweze kupima kama uwekezaji wako utarudi.

Ni muhimu kuelewa kuwa ingawa mwajiri anaweza kulipia tiketi ya ndege na viza, kuna gharama za awali ambazo ni lazima mtafuta kazi azigharamie mwenyewe tangu akiwa Tanzania. Kuelewa mchanganuo huu kutakusaidia kujipanga vyema na kuepuka madeni yasiyo ya lazima au kuingia katika mikataba ya kazi isiyo na tija. Tutapitia pia masuala ya kisheria na jinsi ya kutumia mawakala waliosajiliwa na TAESA (Wakala wa Huduma za Ajira Tanzania) ili kuhakikisha usalama wako.

MAHITAJI MUHIMU

• Pasipoti ya Kusafiria (E-Passport): Hii ni nyaraka ya kwanza na muhimu zaidi. Hauwezi kuanza mchakato wowote wa visa bila kuwa na pasipoti halali ya Tanzania. Gharama ya pasipoti kwa sasa ni Shilingi 150,000 kwa pasipoti ya kawaida. Ni lazima uwe na kitambulisho cha Taifa (NIDA) au namba ya NIDA ili kupata pasipoti hii. Hakikisha pasipoti yako ina uhalali wa angalau miezi sita kabla ya tarehe ya kusafiri.

• Cheti cha Afya (GCC Approved Medical): Oman ni mwanachama wa Baraza la Ushirikiano la Ghuba (GCC). Ili upate visa ya kazi, lazima upime afya katika vituo vilivyothibitishwa na GAMCA (Wafid). Hii siyo vipimo vya kawaida vya hospitali ya wilaya; ni vipimo maalum vinavyoangalia magonjwa ya kuambukiza kama Kifua Kikuu, Homa ya Ini, na UKIMWI. Gharama zake hubadilika kidogo lakini mara nyingi huwa kati ya Shilingi 120,000 hadi 150,000.

• Wasifu (CV) na Vyeti vya Elimu: Ijapokuwa kazi nyingi za ndani (Domestic Workers) hazihitaji elimu ya juu sana, kuwa na CV iliyoandaliwa vizuri ni muhimu kwa kazi za hoteli, ulinzi, au udereva. Vyeti vyako vinapaswa kutafsiriwa kwenda Kiingereza au Kiarabu ikiwa ni lazima, na kugongwa mhuri na mamlaka husika kama Wizara ya Mambo ya Nje ikibidi. Gharama ya kuandaa CV ni ndogo, lakini kuthibitisha vyeti kunaweza kugharimu kuanzia Shilingi 20,000 na kuendelea.

• Cheti cha Tabia Njema (Police Clearance Certificate): Waajiri nchini Oman wanataka kuhakikisha kuwa huna rekodi ya uhalifu nchini mwako. Cheti hiki hutolewa na Jeshi la Polisi Tanzania kupitia mfumo wa mtandao au makao makuu ya polisi. Gharama yake ni takribani Shilingi 15,000 hadi 20,000 kulingana na taratibu za wakati huo.

• Picha za Pasipoti (Passport Size Photos): Utahitaji picha nyingi (takribani 8 hadi 12) zenye background nyeupe au ya bluu kulingana na maelekezo ya ubalozi. Gharama hii ni ndogo, takribani Shilingi 5,000 hadi 10,000, lakini ni muhimu iwekwe kwenye bajeti.

• Chanjo ya Homa ya Manjano (Yellow Fever Card): Kwa wasafiri wanaotoka Tanzania, kuwa na kadi ya chanjo ya homa ya manjano ni lazima unapoingia nchi nyingi au hata wakati wa kupita nchi nyingine. Gharama ya kupata chanjo hii na kadi yake ni takribani Shilingi 30,000 hadi 50,000 katika vituo vya serikali.

UCHAMBUZI WA KINA

Gharama Halisi za Mchakato (Budget Breakdown)

Watu wengi huchanganyikiwa wanaposikia neno "Free Visa". Ukweli ni kwamba, mwajiri Oman ndiye anayelipia gharama za Visa ya Kazi (Employment Visa) na tiketi ya ndege kuja Oman. Hata hivyo, gharama za kujiandaa ukiwa Tanzania ni jukumu lako. Kwa ujumla, unapaswa kujiandaa na kiasi kisichopungua Shilingi 400,000 hadi 600,000 za Kitanzania ili kukamilisha mchakato mzima kabla ya kupata tiketi. Hii inajumuisha pasipoti (150k), afya (130k), nauli za ndani kwenda kufuatilia nyaraka Dar es Salaam, na pesa ya kujikimu kidogo.

Aina za kazi zinazopatikana Oman kwa Watanzania

Soko la Oman lina fursa mbalimbali, lakini zimegawanyika katika makundi makuu mawili: Kazi za Kitaalamu na Kazi zisizo za Kitaalamu. Watanzania wengi huenda kwa ajili ya Kazi za ndani Oman, ambazo zinahusisha usafi wa nyumba, kulea watoto, na upishi. Kazi hizi mara nyingi huchukuliwa na wanawake. Kwa wanaume, Ajira Oman zinapatikana zaidi katika sekta ya ulinzi, udereva, ujenzi, na huduma za hoteli au migahawa. Kazi za usafi Oman (cleaners) katika makampuni makubwa pia ni fursa nyingine ambayo inatoa mazingira tofauti na kazi za ndani ya nyumba za watu binafsi.

Njia za kuomba kazi Oman ukiwa Tanzania

Kuna njia mbili kuu za kupata Fursa za kazi Oman. Njia ya kwanza na salama zaidi ni kupitia Mawakala wa Ajira (Recruitment Agencies) waliosajiliwa na TAESA. Hawa wana mikataba rasmi na ofisi za Oman. Unapoenda kwa wakala, atakuunganisha na mwajiri, atasimamia mkataba wako, na kuhakikisha haki zako zinalindwa. Njia ya pili ni "Direct Hire" ambapo ndugu au rafiki aliyeko Oman anakutafutia mwajiri moja kwa moja. Hii inaweza kupunguza gharama za wakala, lakini ina hatari kubwa ikiwa mwajiri atageuka na kukiuka mkataba, kwani unakuwa huna wakala wa kukutetea Tanzania.

Mchakato wa visa ya kazi Oman

Mchakato wa visa huanza baada ya kupita usaili na kukubalika. Mwajiri atatuma mkataba wa kazi ambao unapaswa kusomwa kwa makini (ikiwezekana uwe na tafsiri ya Kiswahili au Kiingereza). Baada ya kusaini, mwajiri atawasilisha nyaraka zako Uhamiaji Oman ili kuombea Visa. Visa ikitoka, itatumwa kwa wakala wako au kwako mtandaoni. Tofauti na nchi za Ulaya, huendi ubalozini kufanyiwa usaili wa visa; kila kitu hufanywa na mwajiri (Sponsor). Ukishapata visa (e-visa copy), ndipo tiketi ya ndege hukatwa.

Viwango vya mishahara kwa kazi mbalimbali

Mishahara nchini Oman inalipwa kwa Omani Rial (OMR). Thamani ya Rial ni kubwa sana ukilinganisha na Shilingi. Kwa Kazi kwa Watanzania Oman katika sekta ya ndani (housemaids), mshahara wa kawaida huanzia OMR 80 hadi OMR 120 (Sawa na takribani Tsh 500,000 hadi 750,000). Kwa madereva na walinzi, mshahara unaweza kuanzia OMR 120 hadi OMR 200. Wataalamu kama wahandisi, walimu, au wauguzi wanaweza kulipwa kuanzia OMR 400 na kuendelea. Ni muhimu kuzingatia kuwa kazi za ndani mara nyingi huja na faida ya kulipiwa chakula na malazi, hivyo mshahara wote unabaki kuwa akiba, tofauti na kazi za nje ambapo unaweza kujitegemea.

Hatua za kufuata baada ya kupata kazi

Baada ya kupata visa na tiketi, hatua ya mwisho ni kujiandaa kwa safari. Hakikisha unaenda TAESA kupata kibali cha kusafiri kikazi (hili ni takwa la kisheria ili uweze kusaidiwa likitokea tatizo). Andaa nguo za heshima zinazoendana na utamaduni wa Kiislamu wa Oman. Pia, jifunze maneno machache ya Kiarabu cha msingi ili uweze kuelewana na wenyeji wako katika siku za mwanzo.

FAIDA NA CHANGAMOTO

Faida

• Kipato Bora na Uwezo wa Kuhifadhi: Thamani ya Omani Rial inawapa Watanzania uwezo wa kutuma pesa nyingi nyumbani. Kwa mfanyakazi wa ndani anayelipwa OMR 100 na kupata chakula bure, anaweza kutuma karibu mshahara wote nyumbani, jambo ambalo ni gumu kulifanya ukiwa na kazi ya mshahara huo huo Tanzania.

• Uzoefu wa Kimataifa: Kufanya kazi nje kunakupa uzoefu wa tamaduni mpya, lugha mpya, na ujuzi wa kazi wa kimataifa ambao unaweza kuutumia ukirejea nyumbani au kutafuta kazi nchi nyingine.

• Mifumo ya Kisasa: Kazi za usafi Oman au ujenzi zinahusisha matumizi ya vifaa vya kisasa ambavyo vinapunguza nguvu kazi ukilinganisha na mazingira ya kazi ya baadhi ya sehemu nchini Tanzania.

Changamoto

• Mfumo wa Kafala: Ingawa Oman inafanya mabadiliko, bado mfumo wa udhamini (Sponsorship) unampa mwajiri nguvu kubwa juu ya mfanyakazi. Kubadili kazi au kuondoka nchini bila idhini ya mwajiri inaweza kuwa vigumu kisheria.

• Upweke na Lugha: Lugha kuu ni Kiarabu. Ikiwa hujui Kiingereza wala Kiarabu, utapata shida sana katika mawasiliano. Pia, kuwa mbali na familia kwa miaka miwili (muda wa mkataba) huleta changamoto za kisaikolojia.

• Hali ya Hewa: Oman ni nchi ya joto kali sana wakati wa kiangazi. Kwa mtu aliyezoea hali ya hewa ya Tanzania, kufanya kazi nje (kama ujenzi) katika joto la nyuzi joto 45-50 kunaweza kuwa hatari kiafya.

• Matapeli na Unyanyasaji: Kuna visa vya wafanyakazi wa ndani kunyanyaswa, kunyimwa mshahara, au kufanyishwa kazi masaa mengi bila kupumzika. Hii hutokea zaidi kwa wale waliopitia njia za panya au mawakala wasiosajiliwa.

MBINU ZA MAFANIKIO NA VIDOKEZO

• Tumia Mawakala wa TAESA Pekee: Kabla ya kutoa pesa yoyote, ingia kwenye tovuti ya TAESA na uhakiki jina la kampuni unayotaka kwenda nayo. Epuka watu binafsi wanaokutana nawe mitaani au kwenye mitandao ya kijamii bila ofisi rasmi.

• Soma Mkataba Kabla ya Kusaini: Usisaini karatasi usiyoelewa. Dai mkataba uwe na tafsiri ya Kiswahili au Kiingereza. Angalia kipengele cha mshahara, muda wa kazi, na siku ya mapumziko. Sheria za Oman zinatoa haki ya siku moja ya mapumziko kwa wiki, hakikisha ipo kwenye mkataba.

• Mawasiliano ni Muhimu: Hakikisha una simu yenye uwezo wa kutumia WhatsApp (Smartphone) kabla ya kuondoka. Hii itakuwa kiunganishi chako na familia au ubalozi likitokea tatizo. Hifadhi namba za Ubalozi wa Tanzania nchini Oman (Muscat).

• Heshimu Utamaduni: Oman ni nchi ya Kiislamu yenye mila na desturi zake. Mavazi ya staha na tabia njema vitakuepusha na matatizo mengi na kukufanya upendwe na mwajiri wako.

HITIMISHO

Kufanya kazi Oman ni fursa nzuri ya kiuchumi kwa Watanzania wengi, lakini inahitaji maandalizi sahihi na uelewa wa gharama husika. Ingawa huenda usilipe nauli ya ndege, gharama za maandalizi ya awali kama pasipoti na vipimo vya afya ni jukumu lako na zinagharimu kiasi cha fedha. Kwa kufuata taratibu rasmi, kutumia mawakala waliosajiliwa, na kuelewa haki na wajibu wako, unaweza kubadilisha maisha yako na ya familia yako kupitia Ajira Oman. Kumbuka, safari ya mafanikio huanza na taarifa sahihi; epuka njia za mkato ili usipoteze pesa na ndoto zako.