Gharama za kwenda kufanyia kazi Canada kutoka Tanzania

UTANGULIZI

Ndoto ya kufanya kazi katika nchi zilizoendelea ni kipaumbele cha vijana wengi na wataalamu nchini Tanzania kutokana na utofauti wa kiuchumi na fursa za kujiendeleza. Canada imekuwa moja ya nchi zinazovutia zaidi duniani kwa wahamiaji wa kazi kutokana na sera zake rafiki za uhamiaji, uchumi imara, na uhitaji mkubwa wa nguvu kazi katika sekta mbalimbali. Mada hii ya "Gharama za kwenda kufanyia kazi Canada kutoka Tanzania" ni muhimu sana kwa sababu watu wengi wamekuwa wakipoteza pesa nyingi kwa matapeli au kwa kukosa taarifa sahihi juu ya mchanganuo wa fedha unaohitajika.

Watu wengi hudhani kuwa kupata kazi Canada kwa watanzania ni mchakato wa kulipia pesa tu na kuondoka, lakini ukweli ni kwamba ni mchakato unaohitaji maandalizi ya kisaikolojia, kitaaluma na kifedha. Katika makala hii, utajifunza kwa kina kuhusu aina za viza za kazi, jinsi ya kuandaa nyaraka zako, gharama za vipimo vya afya, nauli, na pesa ya kujikimu. Vilevile, tutaangazia Ajira Canada kwa watanzania zinazopatikana mara kwa mara na viwango vya mishahara vinavyotarajiwa ili kukusaidia kufanya maamuzi sahihi kabla ya kuanza mchakato huu.

MAHITAJI MUHIMU

Kabla ya kuanza kuangalia gharama, ni lazima ufahamu kuwa serikali ya Canada ina viwango vya juu vya udhibiti wa nani anayeingia nchini humo kufanya kazi. Hivyo, kama Mtanzania, unapaswa kuwa na nyaraka zifuatazo zikiwa kamilifu:

Pasipoti ya Kusafiria (Passport): Hii ni nyaraka ya msingi kabisa. Pasipoti yako lazima iwe halali kwa muda wote unaotarajia kuwepo Canada au angalau zaidi ya miezi sita kutoka tarehe ya kuomba viza. Ni vyema kuwa na pasipoti ya kielektroniki (East African e-Passport) ambayo inakubalika kimataifa.
Wasifu (CV) na Barua ya Maombi (Cover Letter): Mfumo wa uandishi wa CV wa Canada ni tofauti kidogo na ule wa Tanzania. CV yako inapaswa kuwa fupi, iliyonyooka, na isiyokuwa na picha au taarifa binafsi kama dini au hali ya ndoa. Lazima iandikwe kwa mtindo wa kikanada (Canadian Style Resume) ili ivutie waajiri.
Cheti cha Afya (Medical Checkup): Hauwezi kwenda kufanya kazi Canada bila kupimwa afya. Hata hivyo, vipimo hivi havifanywi katika hospitali yoyote tu. Lazima ufanyiwe vipimo na madaktari walioidhinishwa na serikali ya Canada (Panel Physicians) ambao kwa Tanzania wanapatikana katika vituo maalum, mara nyingi jijini Dar es Salaam.
Kiwango cha Elimu na Uzoefu (ECA): Kwa kazi za kitaalamu, utahitaji kufanya tathmini ya vyeti vyako vya elimu (Educational Credential Assessment - ECA) kupitia mashirika kama WES (World Education Services) ili kulinganisha elimu yako ya Tanzania na ile ya Canada.
Lugha (IELTS au TEF): Canada ni nchi inayozungumza Kiingereza na Kifaransa. Japokuwa baadhi ya kazi za nguvu (low-skilled jobs) zinaweza zisihitaji alama za juu sana, kazi nyingi zinahitaji uthibitisho wa uwezo wa lugha kupitia mitihani ya IELTS (General Training) kwa Kiingereza au TEF kwa Kifaransa.
Cheti cha Tabia Njema (Police Clearance): Serikali ya Canada inataka kuhakikisha kuwa hauingizi uhalifu nchini mwao. Utahitaji cheti cha tabia njema kutoka Jeshi la Polisi la Tanzania (na nchi nyingine yoyote uliyoishi kwa zaidi ya miezi sita) kinachoonyesha huna rekodi ya uhalifu.

UCHAMBUZI WA KINA

Katika sehemu hii, tutachimba kwa undani mchakato mzima, tukilenga kukupa picha halisi ya gharama na hatua za kuchukua ili kufanikisha lengo la kupata kazi Canada kwa watanzania.

Aina za kazi zinazopatikana Canada kwa Watanzania

Soko la ajira la Canada limegawanyika katika makundi makuu mawili: kazi za kitaalamu (Skilled Workers) na kazi za nguvu au zisizohitaji elimu ya juu (Low/Semi-skilled Workers). Kwa Watanzania, fursa zipo katika maeneo yote mawili:

Kwanza, kuna uhitaji mkubwa wa Madereva wa Malori (Truck Drivers). Sekta ya usafirishaji Canada inakabiliwa na uhaba mkubwa wa madereva, na hii ni moja ya njia rahisi kwa Watanzania wenye uzoefu na leseni za kimataifa kupata viza.

Pili, sekta ya Afya na Uuguzi ina nafasi nyingi. Wauguzi (Nurses) na walezi wa wazee au wagonjwa majumbani (Caregivers) wanahitajika sana. Hata hivyo, hii inahitaji usajili na bodi za huko Canada au ulinganifu wa elimu.

Tatu, sekta ya Ujenzi na Viwanda inahitaji mafundi umeme, mafundi bomba, na wachomeleaji vyuma (Welders). Vilevile, kazi za Kilimo na Ufugaji (Farm workers) zinapatikana mara nyingi kama ajira za msimu (Seasonal Agricultural Workers), ambazo ni maarufu kwa watu wanaotaka kwenda kufanya kazi kwa muda maalum na kurudi.

Nne, sekta ya Teknolojia ya Habari (IT) na uhandisi wa programu inavutia wataalamu kutoka duniani kote, ikiwemo Tanzania, hasa katika majiji kama Toronto na Vancouver.

Njia za kuomba kazi Canada ukiwa Tanzania

Kupata Ajira Canada kwa watanzania ukiwa bado upo nyumbani inawezekana kupitia njia za mtandao. Njia kuu na inayoaminika zaidi ni kupitia tovuti rasmi ya serikali inayoitwa Job Bank Canada. Hapa waajiri wa Canada huweka nafasi za kazi, na baadhi yao huwa na kibali cha kuajiri wageni.

Tovuti nyingine za kuaminika ni LinkedIn, Indeed Canada, na Glassdoor. Unapoomba kazi, hakikisha unaangalia kama mwajiri anasema "LMIA Approved" au yuko tayari kusapoti viza. LMIA (Labour Market Impact Assessment) ni kibali ambacho mwajiri wa Canada lazima akipate kutoka serikalini ili kumruhusu kuajiri mgeni. Bila mwajiri kuwa na LMIA (au msamaha wa LMIA), hawezi kukuajiri wewe uliye Tanzania.

Mchakato wa visa ya kazi Canada (Hatua kwa Hatua)

Hapa ndipo penye kiini cha gharama za kwenda kufanyia kazi Canada kutoka Tanzania. Mchakato huu una hatua zifuatazo:

Hatua ya 1: Kupata Ofa ya Kazi (Job Offer): Lazima upate barua ya ajira kutoka kwa mwajiri wa Canada. Hii haigharimu pesa kwako, bali ni juhudi zako za kutuma maombi.

Hatua ya 2: Mwajiri kuomba LMIA: Mwajiri atalipia na kuomba LMIA ($1,000 CAD ambayo analipa mwajiri, siyo wewe). Akishapata Positive LMIA, atakutumia nakala yake na namba ya uthibitisho.

Hatua ya 3: Kuomba Work Permit: Ukishakuwa na ofa ya kazi na LMIA, unaingia mtandaoni kupitia tovuti ya IRCC (Immigration, Refugees and Citizenship Canada) kuomba viza ya kazi. Hapa utalipia ada ya maombi ya viza ambayo ni takriban $155 CAD (Takriban TZS 300,000 - 350,000).

Hatua ya 4: Biometrics (Alama za Vidole): Utahitajika kwenda ofisi za VFS Global (kwa Tanzania zipo Dar es Salaam) kutoa alama za vidole na kupiga picha. Gharama yake ni $85 CAD (Takriban TZS 170,000).

Hatua ya 5: Vipimo vya Afya: Utatumwa kwenda kwa daktari maalum. Gharama hii inatofautiana lakini kwa wastani inaweza kugharimu kati ya USD 250 hadi USD 350 (TZS 600,000 - 900,000) kulingana na vipimo vinavyohitajika.

Viwango vya mishahara kwa kazi mbalimbali Canada

Mishahara nchini Canada hulipwa kwa saa na hutofautiana kulingana na jimbo. Kima cha chini cha mshahara (Minimum Wage) kinacheza kwenye $15 CAD hadi $17 CAD kwa saa (Takriban TZS 30,000 - 35,000 kwa saa moja).

Kwa mfano, dereva wa lori anaweza kulipwa kati ya $25 na $35 CAD kwa saa. Kama unafanya kazi masaa 40 kwa wiki, kwa mwezi unaweza kuingiza takriban $4,000 CAD hadi $5,600 CAD (Kabla ya kodi). Hii ni sawa na TZS Milioni 8 hadi Milioni 11 kwa mwezi, kiwango ambacho ni kikubwa ukilinganisha na ajira nyingi nchini Tanzania. Wauguzi na wataalamu wa IT wanalipwa zaidi ya hapo, wakati mwingine kufikia $40-$60 CAD kwa saa.

Hatua za kufuata baada ya kupata kazi (Mkataba na Tiketi)

Baada ya viza yako kutoka, utatakiwa kusaini mkataba rasmi. Soma mkataba kwa makini uelewe haki zako, masaa ya kazi, na makato ya kodi. Hatua inayofuata ni kukata tiketi ya ndege. Gharama ya tiketi ya ndege kutoka Dar es Salaam au Kilimanjaro kwenda miji mikubwa kama Toronto, Montreal, au Vancouver inatofautiana kulingana na msimu, lakini ni vyema kutenga kati ya USD 1,000 hadi USD 1,800 (TZS 2,500,000 - 4,500,000) kwa tiketi ya kwenda tu (One way).

Pia, kumbuka kuwa na pesa ya kujikimu (Settlement Funds) kwa mwezi wa kwanza kabla hujapokea mshahara, japo kwa baadhi ya viza za kazi zenye LMIA, hitaji hili linaweza lisiwe la lazima sana kama mwajiri amehakikisha kukusaidia, lakini ni busara kuwa na angalau $2,000 CAD mkononi.

FAIDA NA CHANGAMOTO

Faida za kufanya kazi Canada

Mshahara Mzuri: Kama tulivyoona, viwango vya mishahara ni vikubwa na vinamuwezesha Mtanzania kubadili maisha yake na ya familia yake inayobaki nyumbani kwa haraka.
Huduma Bora za Kijamii: Canada ina mfumo mzuri wa afya na elimu ya bure kwa watoto wa wakazi halali, jambo ambalo ni faida kubwa kama utahamia na familia.
Haki za Wafanyakazi: Sheria za kazi Canada zinalindwa sana. Unalipwa kwa kila saa unayofanya kazi, na unalipwa zaidi (overtime) ukizidisha masaa ya kawaida.
Njia ya Uraia: Kufanya kazi Canada ni njia nzuri ya kupata ukaazi wa kudumu (Permanent Residence) na hatimaye uraia kupitia programu kama Canadian Experience Class.

Changamoto za kuzingatia

Hali ya Hewa: Canada ni nchi ya baridi kali sana wakati wa majira ya baridi (Winter). Joto linaweza kushuka hadi nyuzi -30 au -40. Hii inaweza kuwa changamoto kubwa kiafya na kisaikolojia kwa mtu aliyezoea joto la Tanzania.
Gharama za Maisha: Japokuwa mshahara ni mkubwa, gharama za pango, chakula, na bima za magari ni kubwa sana, hasa katika miji mikubwa kama Toronto na Vancouver. Kodi ya mapato pia ni kubwa.
Upweke na Utamaduni: Kuwa mbali na nyumbani, vyakula vya asili, na jamii ya Kiswahili kunaweza kuleta msongo wa mawazo (homesickness). Utamaduni wa kazi ni wa kasi sana na unahitaji nidhamu ya hali ya juu.

MBINU ZA MAFANIKIO NA VIDOKEZO

Epuka Matapeli: Kanuni kuu ni hii: Hakuna mwajiri wa Canada atakayekuomba umlipe pesa ili akupe kazi. Ukiona mtu anakuambia "Lipa kiasi fulani nikutumie Offer Letter," huyo ni tapeli. Gharama unazolipa ni za serikali (viza) na huduma (vipimo, nauli), sio kununua kazi.
Boresha Kiingereza Chako: Hata kama unajua Kiingereza cha shuleni, jifunze misamiati ya kazi yako. Kufanya mtihani wa IELTS na kupata alama nzuri (Band 7 au zaidi) kunaongeza nafasi yako kuonekana bora kuliko waombaji wengine.
Tumia "Provincial Nominee Programs (PNP)": Badala ya kuangalia Canada nzima, angalia majimbo maalum ambayo yana uhaba wa watu kama Saskatchewan, Manitoba, au Atlantic Canada. Majimbo haya yana masharti nafuu zaidi ya kupata kazi na ukaazi kuliko Ontario au British Columbia.
Mtandao wa Watanzania: Jaribu kutafuta jumuiya za Watanzania wanaoishi Canada kupitia mitandao ya kijamii. Wanaweza kukupa mwongozo wa kweli kuhusu maeneo yenye nafuu ya kuishi na fursa za kazi.

MASWALI YANAYOULIZWA MARA KWA MARA (FAQ)

Swali la 1: Je, naweza kupata kazi Canada bila kuwa na digrii?

Ndiyo, inawezekana kabisa. Canada inahitaji wafanyakazi wa ngazi zote. Madereva wa malori, mafundi ujenzi, wachomeleaji, na wahudumu wa mahotelini wanahitajika sana na mara nyingi hawahitaji digrii, bali vyeti vya ufundi na uzoefu wa kazi.

Swali la 2: Gharama ya jumla ya kuhamia Canada kikazi ni kiasi gani kwa Mtanzania?

Ukijumlisha gharama za pasipoti, vipimo vya afya, mitihani ya lugha, ada ya viza, biometrics, na tiketi ya ndege, unapaswa kujiandaa na kiasi cha takriban TZS Milioni 5 hadi Milioni 8. Hii haijumuishi pesa ya kujikimu (pocket money) utakayoenda nayo, ambayo inaweza kuongeza bajeti hiyo.

Swali la 3: Je, viza ya kazi inachukua muda gani kutoka?

Muda wa kuchakata viza ya kazi (Work Permit) kwa waombaji kutoka nje ya Canada hubadilika mara kwa mara. Kwa sasa, kwa waombaji kutoka Tanzania, inaweza kuchukua kati ya wiki 8 hadi miezi 6, kulingana na aina ya kazi na uwingi wa maombi uliopo ofisi za uhamiaji.

Swali la 4: Je, ninaweza kwenda na familia yangu (mke/mume na watoto)?

Ndiyo, inawezekana. Ukipata kazi ya kitaalamu (Skilled job - TEER 0, 1, 2, au 3), mara nyingi unaweza kuomba viza ya wanafamilia wako. Mwenzi wako anaweza kupata "Open Work Permit" inayomruhusu kufanya kazi popote, na watoto wanaweza kupata vibali vya kusoma. Hata hivyo, lazima uonyeshe uwezo wa kifedha wa kuwatunza.

Swali la 5: Nifanye nini nikinyimwa viza?

Ukinyimwa viza, utapokea barua inayoeleza sababu. Sababu za kawaida ni kutokuwa na uhusiano wa kutosha na nchi ya nyumbani (family ties), kutokuwa na pesa za kutosha, au mashaka juu ya uhalali wa ofa ya kazi. Unaweza kukata rufaa au kuomba tena ukirekebisha makosa yaliyojitokeza, au kuomba "GCMS notes" ili kujua sababu za ndani zaidi za kukataliwa.

HITIMISHO

Kufanya maamuzi ya kwenda kufanyia kazi Canada kutoka Tanzania ni hatua kubwa yenye manufaa ya muda mrefu kiuchumi na kijamii. Ingawa gharama za awali na mchakato wa maombi unaweza kuonekana kuwa mgumu na wenye gharama, matunda yake ni makubwa. Muhimu ni kufuata njia sahihi, kuwa na subira, na kuepuka njia za mkato ambazo zinaweza kukugharimu pesa na kukufungia milango ya baadaye. Anza leo kuandaa nyaraka zako, jifunze Kiingereza kwa bidii, na tafuta fursa kupitia mitandao halali. Canada inatafuta watu wenye ujuzi na nia ya kufanya kazi; wewe unaweza kuwa mmoja wao.