Gharama za kupiga plasta nyumba ya vyumba viwili na sebule

Utangulizi: Tathmini ya Bajeti ya Plasta

Hatua ya kupiga plasta (plastering) ni moja ya hatua muhimu sana katika Gharama za Ujenzi Tanzania. Ni hatua ambayo inaficha makosa yote yaliyofanyika wakati wa kujenga kuta na kuandaa nyumba kwa ajili ya kupaka rangi na kuweka madirisha. Kwa wajenzi wengi, hapa ndipo bajeti huanza kuyumba kwa sababu ya kukadiria vibaya kiasi cha mchanga na simenti vinavyohitajika.

Mchanganuo wa Vifaa vya Ujenzi

Ili kupata plasta imara isiyo na nyufa (cracks), ni lazima kutumia vifaa vyenye ubora na vipimo sahihi. Nyumba ya vyumba viwili ina wastani wa ukuta (wall surface area) wa mita za mraba 350 hadi 400 (ukijumlisha kuta za ndani na nje).

1. Simenti

Kwa kazi ya plasta, huna haja ya kutumia simenti ya 'Grade 42.5' ambayo ni ghali na inakauka haraka sana, jambo linaloweza kusababisha nyufa ndogondogo (hairline cracks). Simenti ya 'Grade 32.5N' (kama Twiga ya Kawaida, Dangote, au Tembo) inafaa zaidi kwa kazi hii.

2. Mchanga

Uchaguzi wa mchanga ni muhimu. Usitumie mchanga wa chumvi au uliotoka baharini kwani utasababisha rangi kubabuka baadaye. Unahitaji aina mbili za mchanga:

• Mchanga wa Mto (Coarse Sand): Huu hutumika kwa ajili ya 'Rough Cast' (Ripu). Unashika vizuri kwenye tofali.
• Mchanga laini (Fine Sand/Bunam): Huu hutumika kwa ajili ya 'Finishing' ili ukuta uwe laini tayari kwa skiming au rangi.

Gharama za Ufundi (Labor Charges)

Linapokuja suala la kumlipa fundi, kuna njia mbili kuu zinazotumika Tanzania. Ni vyema kuelewa faida na hasara zake ili kuchagua iliyo bora kwako.

1. Malipo kwa Mita za Mraba (Square Meter Rate)

Hii ndiyo njia ya haki zaidi. Fundi analipwa kulingana na kazi aliyofanya. Bei ya sasa ya kupiga plasta inacheza kati ya TZS 2,500 hadi TZS 3,500 kwa mita ya mraba (kwa rough na finish). Kwa nyumba ya vyumba viwili yenye takriban mita za mraba 400 za kuta (ndani na nje), gharama inaweza kuwa: 400sqm x 3,000 = TZS 1,200,000.

2. Malipo ya Mkataba wa Jumla (Lump Sum)

Hapa unapatana na fundi bei moja ya kumaliza nyumba nzima. Kwa nyumba ya vyumba viwili, mafundi wengi hutoza kati ya TZS 1,000,000 hadi 1,500,000. Njia hii ni nzuri kama una fedha taslimu na unataka kazi iishe haraka, lakini hakikisha unaandikishana mkataba kuwa hatadai hela ya ziada hata kama kazi itakuwa ngumu.

3. Malipo ya Siku (Day Work)

Hii haishauriwi kwa kazi kubwa kama plasta nyumba nzima. Fundi anaweza kuvuta kazi ili siku ziongezeke. Itumie tu kwa marekebisho madogo (patch work).

Mchakato wa Kazi Hatua kwa Hatua

Kuelewa mchakato kutakusaidia kusimamia ubora wa kazi na kuhakikisha pesa yako haipotei.

Hatua ya 1: Maandalizi na Skafoli

Kabla ya kuanza, ni lazima kuta zimwagiwe maji ya kutosha (curing) ili tofali zisiunyonye maji ya plasta haraka. Pia, fundi atahitaji kufunga skafoli kwa ajili ya plasta ya nje na kuta za juu (gable). Gharama ya kukodi miti na mbao inaweza kugharimu TZS 100,000.

Hatua ya 2: Kuweka Vifungo (Button Marks/Gauges)

Hii ni hatua muhimu ambayo mafundi wengi wavivu huiruka. Fundi lazima aweke alama za simenti (vifungo) ukutani na kupima kwa 'spirit level' na 'plumb line' ili kuhakikisha ukuta unanyooka. Hii inasaidia kujua wapi pa kuongeza plasta na wapi pa kupunguza.

Hatua ya 3: Rough Cast (Ripu)

Mchanganyiko wa simenti na mchanga wa mto (uwiano wa 1:6) unarushwa ukutani. Lengo ni kuziba matundu ya tofali na kutengeneza msingi imara. Hapa ndipo simenti nyingi hutumika.

Hatua ya 4: Finishing Coat

Baada ya ripu kukauka kidogo, mchanganyiko laini wa mchanga laini na simenti (uwiano wa 1:4 au 1:5) unapigwa. Hapa fundi hutumia mwiko wa mbao au sponji (sponge float) kulainisha ukuta. Kwa nyumba za kisasa, watu wengi hawapendi kuta ziwe laini sana kama kioo ('smooth finish') ikiwa watapiga skiming baadaye, kwani skiming inashika vizuri zaidi kwenye ukuta wenye unataratara kidogo.

Hatua ya 5: Madirisha na Kopyola

Kutengeneza kingo za madirisha (reveals) kunahitaji ufundi mkubwa ili madirisha ya aluminium yaingie bila shida. Hii hufanyika sambamba na plasta.

Mambo Yanayoathiri Gharama

Bajeti yako inaweza kupanda au kushuka kutokana na mambo yafuatayo:

• Hali ya Kuta (Ujenzi Mbovu): Ikiwa fundi aliyejenga boma alipindisha kuta, utahitaji mchanga na simenti nyingi zaidi ili "kuyarudisha" kwenye mstari (levo). Hii inaweza kuongeza gharama ya vifaa kwa hadi 30%.
• Eneo la Site: Ikiwa unajenga maeneo yenye mchanga mwingi (kama Kigamboni), bei ya mchanga itakuwa chini. Ikiwa unajenga maeneo ya miamba (kama Mbezi Beach au Boko), gharama za usafiri wa mchanga zitakuwa juu.
• Urefu wa Nyumba: Nyumba yenye msingi mrefu (basement) au kuta ndefu inahitaji skafoli nyingi zaidi na inachukua muda mrefu, hivyo gharama ya ufundi huongezeka.
• Upatikanaji wa Maji: Plasta inakula maji mengi sana. Ikiwa utanunua maji ya boza, tengewa bajeti ya angalau TZS 150,000 kwa ajili ya maji tu.

Jedwali la Muhtasari wa Bajeti (Summary Table)

Hapa chini ni muhtasari wa gharama zote kwa nyumba ya vyumba viwili (Makadirio ya Dar es Salaam):

Hitimisho

Kupiga plasta nyumba ya vyumba viwili na sebule kwa wastani hugharimu kati ya shilingi milioni 2.3 hadi 3.3. Siri ya kuokoa gharama ni kuhakikisha kuta zako zimejengwa kwa kunyooka tangu mwanzo ili usitumie plasta nyingi kuzirekebisha. Pia, usikubali fundi atumie mchanga mchafu au maji ya chumvi, kwani gharama ya kurekebisha rangi inayochanika ni kubwa kuliko gharama ya kununua mchanga safi sasa.

Kumbuka, plasta nzuri ni ile inayomwagiliwa maji (curing) kwa angalau siku 5 hadi 7 baada ya kupigwa ili iwe imara kama mwamba.

Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)