Kazi Saudi Arabia kwa wanawake (Housemaids)

UTANGULIZI

Saudi Arabia imekuwa moja ya nchi zinazoajiri idadi kubwa ya wafanyakazi wa majumbani kutoka mataifa mbalimbali, ikiwemo Tanzania. Kwa miaka ya hivi karibuni, kumekuwa na ongezeko la wanawake wanaotafuta "Kazi Saudi Arabia kwa watanzania" au "Ajira Saudi Arabia kwa watanzania" ili kujikwamua kiuchumi na kusaidia familia zao. Sekta ya kazi za ndani nchini humo ni kubwa na inajumuisha majukumu mbalimbali kama usafi, mapishi, kulea watoto, na kuhudumia wazee. Hata hivyo, uamuzi wa kwenda kufanya kazi nchi za Ghuba unahitaji uelewa mpana wa sheria, utamaduni, na haki za mfanyakazi ili kuepuka matatizo yanayoweza kujitokeza.

Katika makala hii, utajifunza kwa undani kila kitu unachohitaji kujua kabla ya kupanda ndege kuelekea Riyadh, Jeddah au Dammam. Tutaangazia viwango halisi vya mishahara unayostahili kulipwa, aina za mikataba inayotambulika na serikali ya Tanzania kupitia TaESA, na mchakato wa visa ambao hauapaswi kukugharimu fedha nyingi kama mwombaji. Lengo letu ni kukupa taarifa sahihi zitakazokusaidia kufanya maamuzi sahihi, kuchagua wakala aliyesajiliwa, na kuelewa jinsi ya kuishi na kufanya kazi kwa usalama na mafanikio ukiwa Saudi Arabia.

MAHITAJI MUHIMU

Ili kuajiriwa kama mfanyakazi wa ndani (Housemaid) nchini Saudi Arabia, kuna vigezo maalum na nyaraka ambazo ni lazima uwe nazo. Serikali ya Saudi Arabia na ile ya Tanzania zimeweka masharti haya ili kudhibiti ubora wa wafanyakazi na kuhakikisha usalama wao.

• Pasipoti ya Kusafiria (Valid Passport): Ni lazima uwe na pasipoti ya Tanzania ambayo ni halali. Kwa sasa, pasipoti za kielektroniki (E-Passport) ndizo zinazokubalika zaidi. Pasipoti yako inapaswa kuwa na uhalali wa angalau miezi 12 (mwaka mmoja) au zaidi kuanzia tarehe ya kuomba visa ili kuepuka usumbufu wa kuisha muda wake ukiwa bado nchi ya ugenini.

• Wasifu (CV) na Picha za Pasipoti: Ingawa kazi za ndani haziitaji CV ndefu ya kitaalamu kama kazi za ofisini, wakala wako atahitaji taarifa zako binafsi (Biodata). Hii inajumuisha uzoefu wako wa kazi za nyumbani, hali ya ndoa, idadi ya watoto, na ujuzi maalum kama kupika au kulea watoto. Picha maalum (full photo) mara nyingi huhitajika ili kutumwa kwa mwajiri mtarajiwa.

• Cheti cha Afya (Medical Checkup): Hili ni hitaji la lazima na lisilokwepeka. Vipimo hivi havifanywi katika hospitali yoyote tu, bali katika vituo maalum vilivyoidhinishwa na Baraza la Afya la Nchi za Ghuba (GAMCA/Wafid). Vipimo hivi huangalia magonjwa ambukizi kama Kifua Kikuu, Homa ya Ini (Hepatitis), na HIV, pamoja na ujauzito.

• Kiwango cha Elimu na Uzoefu: Kwa kawaida, elimu ya msingi (Darasa la saba) au Sekondari (Kidato cha nne) inatosha kwa kazi hizi. Muhimu zaidi ni uwezo wa kusoma na kuandika. Uzoefu wa kazi za nyumbani ni nyongeza nzuri, na baadhi ya mawakala hutoa mafunzo mafupi ya vitendo kabla ya kusafiri.

• Ujuzi wa Lugha (English / Arabic / Kiswahili): Kujua Kiingereza cha msingi ni msaada mkubwa. Hata hivyo, kwa Saudi Arabia, kujua maneno ya msingi ya Kiarabu ni faida kubwa zaidi. Mawakala wengi hutoa mafunzo ya lugha ya msingi ili kukuwezesha kuelewa maelekezo ya mwajiri. Kiswahili kinatumika kuwasiliana na wenzako lakini si lugha ya kazi huko.

• Police Clearance (Cheti cha Tabia Njema): Hiki ni cheti kinachotolewa na Jeshi la Polisi (Forensic Bureau) kuthibitisha kuwa huna rekodi ya uhalifu. Saudi Arabia ni nchi yenye sheria kali sana, hivyo hawaajiri watu wenye rekodi za wizi au uhalifu mwingine. Lazima alama zako za vidole zichukuliwe na kuhakikiwa.

UCHAMBUZI WA KINA

Aina za kazi zinazopatikana Saudi Arabia kwa Watanzania

Watu wengi wanapotaja "Kazi Saudi Arabia kwa watanzania" hufikiria tu kufanya usafi, lakini kazi za majumbani zimegawanyika katika makundi kadhaa. Kundi la kwanza ni "General Housemaid" ambaye anafanya kazi zote za usafi wa nyumba, kufua, na kupiga pasi. Kundi la pili ni "Cook" au Mpishi wa nyumbani; huyu anaweza kuhitajika kuwa na ujuzi wa mapishi ya Kiarabu. Kundi la tatu ni "Nanny" au Mlezi wa watoto, ambapo jukumu kuu ni kuangalia watoto, kuwalisha, na kuwapeleka shule. Kundi la mwisho ni "Elderly Care Assistant" au mhudumu wa wazee, kazi ambayo inahitaji uvumilivu mkubwa kusaidia wazee kwa mahitaji yao ya kila siku. Wakati wa kuomba, ni vyema kubainisha uko tayari kufanya kazi ipi.

Njia za kuomba kazi Saudi Arabia ukiwa Tanzania

Njia pekee salama na halali ya kuomba kazi hizi ni kupitia Mawakala wa Ajira waliosajiliwa na Wakala wa Huduma za Ajira Tanzania (TaESA). Ni hatari sana kutumia "dalali" wa mtaani asiye na ofisi rasmi. Mchakato unaanza kwa wewe kutembelea ofisi za wakala aliyeidhinishwa. Wakala huyu atakuunganisha na wakala mwenzake wa Saudi Arabia (Recruitment Office) kupitia mfumo wa kiserikali wa Saudi Arabia unaoitwa "Musaned". Mfumo huu unahakikisha kuwa mkataba wako unasimamiwa na serikali zote mbili. Epuka kabisa watu wanaokuahidi kukupeleka kwa njia za panya au kwa visa ya kutembelea (Visit Visa) kisha ubadilishe kuwa ya kazi, kwani hiyo ni kinyume cha sheria na inakuweka hatarini.

Mchakato wa visa ya kazi Saudi Arabia (Hatua kwa Hatua)

Mchakato wa kupata visa ya kazi Saudi Arabia una hatua mahususi ambazo lazima zifuatwe kwa utaratibu:

Hatua ya kwanza ni usaili na kujiandikisha kwa wakala. Baada ya kukubalika, hatua ya pili ni kufanya vipimo vya afya (Medical Checkup) katika kituo kilichoidhinishwa na GAMCA. Majibu yakitoka na kuonyesha uko "Fit", hatua ya tatu ni kusaini mkataba wa kazi. Mkataba huu lazima usomwe kwa makini na uwe katika lugha unayoielewa au uwe na tafsiri.

Hatua ya nne ni wakala kutuma pasipoti yako na majibu ya afya Ubalozi wa Saudi Arabia (kupitia vituo vya Enjaz) ili kugongewa visa. Kumbuka, katika hatua hii, alama zako za vidole (Biometrics) zinaweza kuhitajika. Hatua ya tano ni kupata tiketi ya ndege. Gharama zote za visa na tiketi ya ndege kwa kawaida hulipwa na mwajiri wa Saudi Arabia, siyo wewe mfanyakazi. Wewe unaweza kuwajibika kwa gharama ndogo za awali kama pasipoti na nauli ya kwenda kufanya vipimo, lakini ukidaiwa mamilioni ya pesa, kuwa makini huenda unatapeliwa.

Viwango vya mishahara kwa kazi mbalimbali Saudi Arabia

Mishahara ya wafanyakazi wa ndani Saudi Arabia imewekewa viwango maalum kulingana na makubaliano kati ya nchi na nchi. Kwa Tanzania, kima cha chini cha mshahara kinachokubalika mara nyingi ni kati ya Riyal za Saudia (SAR) 900 hadi 1200 kwa mwezi. Kwa pesa ya Kitanzania, hii ni takriban Shilingi 600,000 hadi 800,000, kulingana na kiwango cha kubadilishia fedha.

Mshahara huu ni "Net Salary", ikimaanisha kuwa chakula, malazi, matibabu, na vifaa vya usafi binafsi vinapaswa kutolewa bure na mwajiri. Ikiwa utafanya kazi zaidi ya miaka miwili na kuongeza mkataba, unaweza kujadiliana nyongeza ya mshahara. Ni muhimu kuhakikisha kuwa kiasi kilichoandikwa kwenye mkataba ndicho unacholipwa, na inashauriwa kufungua akaunti ya benki mara utakapofika Saudi Arabia ili mshahara upitie huko kwa ushahidi.

Hatua za kufuata baada ya kupata kazi (Mkataba na Tiketi)

Baada ya visa kutoka na tiketi kukatwa, utapewa mafunzo ya awali ya kuondoka (Pre-departure training) ambayo ni muhimu sana. Mafunzo haya yanakupa mwangaza wa utamaduni wa Kiarabu, jinsi ya kutumia vifaa vya kisasa vya jikoni, na namba za dharura za Ubalozi wa Tanzania nchini Saudi Arabia. Siku ya safari, hakikisha una nakala ya mkataba wako, pasipoti, na namba za wakala wako. Ukifika uwanja wa ndege Saudi Arabia, utapokelewa na mwakilishi wa ofisi ya ajira ya kule, ambaye atakupeleka kwa mwajiri wako. Usiondoke uwanja wa ndege na mtu usiyemjua au ambaye hana vitambulisho vya ofisi husika.

FAIDA NA CHANGAMOTO

Faida za kufanya kazi Saudi Arabia

• Kuweza Kuhifadhi Pesa (Saving): Kwa kuwa gharama zote za msingi kama nyumba, chakula, na usafiri zinalipwa na mwajiri, mshahara wako wote unaweza kuhifadhiwa au kutumwa nyumbani kusaidia familia. Hii inatofautiana na kazi za nyumbani, ambapo unalazimika kujilipia kodi na chakula.

• Fursa ya Kufanya Ibada (Hajj na Umrah): Kwa waajiriwa ambao ni Waislamu, kufanya kazi Saudi Arabia ni fursa adhimu ya kutembelea miji mitakatifu ya Makkah na Madinah. Waajiri wengi huwaruhusu wafanyakazi wao kufanya Umrah au Hajj ikiwa watafanya kazi kwa bidii na uaminifu.

• Kutozwa Kodi: Saudi Arabia haina kodi ya mapato (Income Tax) kwa wafanyakazi wa kigeni katika ngazi hii, hivyo unapata kiasi kamili cha mshahara wako.

Changamoto za kuzingatia

• Masaa Marefu ya Kazi: Tofauti na kazi za ofisini, kazi za ndani hazina masaa maalum yaliyokwama. Unaweza kujikuta unafanya kazi kuanzia asubuhi mapema hadi usiku sana, hasa katika mwezi wa Ramadhan au wakati wa sherehe.

• Upweke na Kutengwa: Mfumo wa maisha wa Saudi Arabia ni wa kifamilia na faragha sana. Wafanyakazi wa ndani mara nyingi hawaruhusiwi kutoka nje hovyo bila ruhusa, jambo linaloweza kusababisha msongo wa mawazo na upweke mkubwa.

• Tofauti za Kitamaduni na Lugha: Lugha ya mawasiliano ni Kiarabu. Kutoelewana lugha kunaweza kusababisha migogoro kazini. Pia, sheria za Kiislamu ni kali na lazima zifuatwe, ikiwemo mavazi ya heshima (Abaya) unapotoka nje.

• Hatari ya Unyanyasaji: Ingawa serikali imeweka sheria kali, bado kuna visa vya waajiri wakatili wanaoweza kunyanyasa wafanyakazi, kuchelewesha mishahara, au kunyima mawasiliano na nyumbani.

MBINU ZA MAFANIKIO NA VIDOKEZO

• Jifunze Kiarabu cha Msingi: Kabla hujaondoka Tanzania, tumia mtandao au vitabu kujifunza maneno kama 'njoo', 'nenda', 'fagia', 'pika', 'maji', n.k. Hii itakusaidia sana siku za mwanzoni na kumpendeza mwajiri wako.

• Tunza Mawasiliano: Hakikisha una namba ya simu ya Ubalozi wa Tanzania nchini Saudi Arabia na namba ya wakala wako. Nunua laini ya simu ya Saudi Arabia (STC, Mobily au Zain) mara tu upatapo fursa ili uweze kuwasiliana na familia yako.

• Heshimu Utamaduni na Faragha: Waarabu wanathamini sana faragha ya nyumba zao. Usipige picha watoto wao, nyumba yao, au wanafamilia na kuzirusha mitandaoni (TikTok/Instagram) bila ruhusa yao. Hii ni kosa la jinai linaloweza kukupeleka jela.

• Kuwa Mvumilivu na Mchapakazi: Miezi mitatu ya kwanza (Probation period) ni migumu zaidi kwani unazoea mazingira. Onyesha bidii, usafi, na heshima. Ukijenga uaminifu mapema, maisha yako yatakuwa mepesi.

• Kufuata Sheria za Mkataba: Ukipata tatizo, usikimbie nyumbani kwa mwajiri kwenda mitaani (Huroob). Hii inakufanya uwe mhamiaji haramu. Badala yake, wasiliana na wakala wako au ubalozi ili tatizo litatuliwe kisheria.

MASWALI YANAYOULIZWA MARA KWA MARA (FAQ)

Swali la 1: Je, natakiwa kulipa shilingi ngapi ili kupata kazi hii?

Kisheria, mfanyakazi wa ndani haipaswi kulipia gharama za visa, tiketi ya ndege, wala ada ya wakala. Gharama hizi hulipwa na mwajiri wa Saudi Arabia. Wewe utagharamia pasipoti yako, nauli ya kwenda kufanya usaili na vipimo, na gharama ndogo za kiserikali hapa nchini. Ukidaiwa mamilioni, kuwa makini.

Swali la 2: Je, usalama wangu unahakikishwa vipi nikiwa huko?

Usalama wako unalindwa na mkataba wa kazi uliosainiwa na serikali mbili. Pia, serikali ya Saudi Arabia ina mfumo wa kisheria na simu za dharura kwa wafanyakazi. Ubalozi wa Tanzania pia upo Riyadh kusaidia raia wake. Muhimu ni kufuata sheria na kutokimbia mkataba kienyeji.

Swali la 3: Mkataba wa kazi ni wa muda gani?

Mikataba mingi ya kazi za ndani ni ya miaka miwili (miezi 24). Baada ya muda huo, unaweza kuchagua kurudi nyumbani kwa likizo au kuongeza mkataba (Renew) na kuendelea kufanya kazi.

Swali la 4: Je, naweza kubadilisha mwajiri nikifika na nisipompend?

Huwezi kubadilisha mwajiri kiholela. Ikiwa kuna sababu za msingi za unyanyasaji au kukiuka mkataba, lazima uripoti kwa wakala. Wakala atajaribu kutatua mgogoro, na ikishindikana, anaweza kukuhamishia kwa mwajiri mwingine kupitia taratibu rasmi za serikali.

Swali la 5: Je, ninaruhusiwa kuwa na simu ya mkononi?

Ndio, unayo haki ya kuwa na simu ya mkononi ili kuwasiliana na familia yako. Hata hivyo, matumizi ya simu hayapaswi kuingiliana na muda wa kazi. Waajiri wengi huweka utaratibu wa muda wa kutumia simu, mfano wakati wa mapumziko au usiku.

HITIMISHO

Ajira Saudi Arabia kwa watanzania, hususan kwa wanawake katika nafasi za kazi za ndani, ni fursa yenye faida za kiuchumi ikitumiwa vizuri. Ingawa kuna changamoto, maelfu ya Watanzania wanafanya kazi huko kwa mafanikio na wameweza kujenga nyumba na kusomesha watoto wao. Siri ya mafanikio ni kufuata njia sahihi, kutumia mawakala waliosajiliwa, kujiandaa kisaikolojia, na kufanya kazi kwa bidii na uadilifu. Usikubali kusafiri bila mkataba uliothibitishwa na TaESA. Chukua hatua leo kwa kutafuta taarifa sahihi na uanze safari yako ya mabadiliko.